Alişêr’e, tüm yaşamında eşlik eden Zarife, dost- düşman tüm gözlemcilerce takdirle karşılanan bir kişiliktir. Nazmi Sevgen; „ Alişer’in karısı Zarife de dikkate şayan bir tipdir. Kocasının mücadelesinde bu kadının etkisi çoktur. Kocasına, silahlı olarak her zaman refakat ve eşlik etmiş, sonunda o da kocasıyla birlikte kaçınılmaz sona ermiş, fakat bu anda dahi Vank’lı Efendi adında birisinin canına kıymıştır.“ diyerek, dolaylı olarak takdir duygularını dile getirmektedir.(agy)
İkiliyi yakından tanıyan, yakın dostları Nuri Dersimi, onu şöyle değerlendiriyor:
„O aslan ki, kendi döneminde okuma- yazma bilen, hem siyasi hem de askeri bir Kürt kızıydı. Çok sefer Alişêr, bir şey yapmadan önce onun düşüncesini sorar, fikrini alırdı. Ona sormadan karar vermezdi. Zarife savaşçıydı. Çok sayıda kadın da onunla birlikte savaştılar. Onlar da silahlıydılar. Çarpışmalar başlamadan önce ondan silahlı eğitim aldılar.“ (22)
Nuri Dersimi, ünlü eserinde de Kürt kadınının kahramanlığı bağlamında bir örnek olarak ona yer verir:
„Zarife, kocası gibi Kürt milli davasına bağlı, aynı yüksek gayeleri takip eden, eşsiz bir Kürt kızı olduğunu, hayatında doğrudan isbat etmiştir. Zarife, Kürt kadınları arasında milli uyanış için eşsiz bir propagandacı olmuş ve Alişêr’in milli faaliyetlerinde, onun sağkolu ve iş arkadaşı olmuştur. Zarife, Alişêr’e daima, Kürtçe’de (arkadaş) anlamına gelen (heval) sözüyle hitap ederdi. Ne yazık ki, fikir ve duygu itibarıyla tam bir birlik olan bu ailenin bir çocuğu olmamıştır.
Zarife, uzun boylu iri-yarı ve her konuda bir Kürt fizyonomisine sahip, simasında bir erkek cesareti ve yiğitliği okunan, eşsiz bir Kürt kızı idi. Her yıl
Dersim’e gider, milli gayeler hakkında nutuklar söyler ve aşiretler arasındaki çelişkileri ciddi bir hâkim gibi hallederdi.“ (23)
Bu noktada, sözü doğrudan sahibine yani Kürt kızını ve kadınını anlatan, bir Kürt halk şarkısına bırakmak en iyisi:
Qizêd çiyayê me
Mina xezala kurbar in,
Mina xezala kûvi ne,
Mina kulilka delal in,
Mina kulilka rengîn e,
Mina kanya zelal in,
Mina kanya safi ne. (24)
Kaynaklar
- Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (TTTC): Türk Tarihinin Anahatları, 1930,s. 258-59
- Can Dündar- Rıdvan Akar: Ecevit’in Arşivinden Çıkan Şok Belge, Milliyet, 22.1.2008
- Mehmet Bayrak: 18-19 Yüzyıllarda Dersim- Malatya Hattında Alevi Katliamları, Alevilerin Sesi Dergisi, Sayı:114/ 2008
- Celal Erdönmez: Tanzimat Devrinde Koçgiri Aşireti’ni Islah Çalışmaları, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Ağustos-2000, s. 103-104
- Vet. Dr. M. Nuri Dersimi: Kürdistan Tarihinde Dersim, Halep, 1952,s.61-62
- Cemşid Mar (Ozan Telli): Koçgiri Destanı, Özge yay. Ank. 1992, s.11-12
- Karlênê Çaçani: Milli Kurtuluş İçin Ermeni ve Kürt Komitesi (Kürtçe’den çeviren: Murad Ciwan), Hêvi gaz., Sayı:96/ 1998
- Hans-Lukas Kieser: Osmanlı Anadolusu’nda Aleviler İle Misyonerler Arasındaki Etkileşim, Munzur der. Sayı:13/ 2003,s. 18
- Vet. Dr. M. Nuri Dersimi: Dersim ve Kürt Milli Mücadelesine Dair Hatıratım, [ Sadeleştirerek, Notlayarak, Resimleyerek Yayına Hazırlayan: M. Bayrak], Özge yay. Ank. 1992, s. 103-104
- Jandarma Genel Kumandanlığı: Dersim, 1933/ 34 (?)
- Henry Riggs: Dersim Kürtleri’nin Dini, M. Bayrak’ın „Alevilik ve Kürtler“ eseri içinde, Özge yay. 1997,s. 364
- „Dersim Kızılbaşları“, Aynı yerde,s. 357
- M. Bayrak: Kürdoloji Belgeleri-I içinde, gizli „Zazalar“ araştırması, Özge yay. Ank. 1994, s.472
- N. Dersimi: Kürdistan Tarihinde Dersim, Halep, 1952,s. 280
- D. Yıldırım: Koçgiri Hareketi’ni Kürt Teali Cemiyeti Mi Organize Etti?, Kürdistan Press, Aralık- 1991
- Evin Çiçek: Qoçgiri Ulusal Kurtuluş Hareketi’nin 85. Yıldönümü Vesilesiyle, Kızılbaş dergisi,, Şubat- 2008
- Dersim’de İklim, Aralık- 2006
- M. Bayrak: Kürdoloji Belgeleri-I, s. 219
- İnci Dergisi, Sayı:3/ 1951
- E. Gezik: Alive Kürtler, Kalan yay. Ank. 2000,s. 114
- Nazmi Sevgen: Zazalar ve Kızılbaşlar, Kalan yay. Ank. 2000,s. 106
- Evin Çiçek: agy
- N. Dersimi: Kürdistan Tarihinde Dersim, Halep, 1952,s. 279
- Şiirin Türkçesi: „ Dağımızın kızları, narin ve fiyakalı ceylan gibidir; güzel ve rengârenk dağ çiçekleri gibidir, duru ve berrak çeşme gibidir.
|
