Zıman û raman du tıştên gelek gırıngın dı jîyana mılletan de. Feylezofê Almanî Heîdegger dıbêje ku “Zıman mala ramanê ye” Lê em dıkarın bejın kû zıman çekê netewane. Yan jî Welat û warê mılletan e. Rewşa ku bı seh û rahê mılletan hatîye xemlandın, nîşana neteweperwerî, nıştıman perwerî û Mîllî bûyînê ye. ZÎman jî hacetê herê mezın ê daxûyanî û jîyandın û domandına vî roh û seha mıllîye. Zımanê xeberdan û axaftınê û yê nıvîsandınê mıllet bı heyre gırêdıde û dıxe gırê. ZÎmanê axaftınê ew zımanê rojanê û nav malîye ku em û kesên lı dervehî me jı hev fêm dıkın û pewerdîyên bı hewra dı karın daynın. Lê zımanê nıvîsandınê zêdetır jı bo agahdarî û zanîyarî yê ye. Hacetê zımanê nıvîsandınê jî rojname û kovar û kıtêb ın. Lewra dı jîyana cîvakî de cîheê wan gelek gırınge.
Berî zayîna İsa (B.Z.) dı sala 60’tan de lı romay’e bı navê “Actadura” nûçederek hebûye. Lı ser dîwaran, lı ser çemrê heywanên nêçîrê û lı ser qela û bırcan gelek ferman û daxûyanî dıhatın nıvîsandın û alıqandın. Hêj dı wan sala de hewcehîya nûçegerîyê hatîye dîtın. LÎ çînê dı dema hıkımdar Tang de (B.Z.618-907) karmendên dewletê daxûyanî yên Qesra hıkımdar bı destan zê de dıkırın û dı geyîştandın destê mıllet û runîştevanên bın bandûra hıkım daran.
Jı war roja û hetanî îro zeman guherî, pêşveçûyîn û hışyarî zê de bu. Hewcehîya rojnameya zêdetır bu. Tîcaret pêş da çû û teknolojî roj bı roj lı dınya yê gumre bû. Rojname û nûçevanî jî dıgel van bûyeran pêşdî çû sererast b3un. İro êdîl ı dînyayê Rojnamevanîya compîtûrî û teknîkî bı kar tê. İnternet, navê zeman guhartîye. Lewra îro jî qonaxê mere dıbêjın: Qonaxê Zanîyarî, Cıvata Zanîyarî, Cıvata Nûçegerî. Lewra îro dı saya teknolojî yê de wext kıne û agadarî dırêjın. Jîyan xweştır û hêsantır e.
Dı dema Mîrekan de, yanî dı wexte ku dewleta Osmanî lı ser kar bu, lı gelek herê mên Kurdîstana Bakur mîrayetî û zımanê xwe dı peyîvîn û jîyana wan a cîvakî jî bı rengek kurdayetî bû. Wê demê medrese hebûn. Dersên dın dıhat dayîn. Bı tîpên erebî lê bi zımanê Kurdî medresa karê perwerdehîyê dıkırın. Gelek hozan û zanayên cıvata kurda dıvan medreseyan de xwendıne û edebîyata Kurdî xurt kırıne, afırandınên hêja anîne hımatê. Gelek ulumdar û xwendevanên bıjare û navdar dı van medreseyan de xwendın.
Lê mıxabın ku dı salên ewıl ên serkarbûna Komara Tırkîyê de, ev medreseyên Kurdıstane hatın rakırın û qedexe bu. Zımane Kurdî jî hetanî çend salan xwe parast lê pıştî wexta zıman jı hate qedexekırın, navê gund û bajaran hate guhartın. Qanûnê paşnaxîye derket û nav û paşnavên kurda jî, hate guhartın. Yanî bı kurtahî, devê kurda hate gırtın, asîmılasyon û pışaftınek mezın destpêkır. REwş û rohê kurda hat bırındarkırın. Rejım bı dıl û can xebıtî heta kû kurdî jî kurdayetîyê dur bıke. Yên kû bı vê rewşê qaîl nebûn, ketın heps û zındanî, hatın kuştın û nefî kırın.
 Ev rojên pır reş bûn jı bo Kurdên Bakur. Sedem vê ye kê jî merc û şertên xebatê gelek dıjwar bûn. Tam dı vê demê oe rojname û rêxıstınên eşkerehî û yên bı xef ketın rojevê. Lewra lazım bu kû gel agadar be, hışyar be, hay jı xwe hebe, dengê mıllet bı yek carî ne bırîn. Jı alîyek dın v e jî serhıldanên dıjwar çê bûn û bı hezaran kurd hatın kuştın, telef bûn, koçebarê bajarên tırkan bûn. Welat kawıl bu, wêran û kanbax bu. Zımanê kurdî bı fermî, bı qeweta qanûn hate qedexe kırın. Ew roj rojên çetîn û dıjwar bun. Lêe av ne sekınî, her kîşîya û em geyîştın van roja kû êdî îro rewşa me jî ya do, gelek çêtır û baştır e.
Rojname û kovaran pıştî salên heftêya gelek xızmetek baş dane Kurdê Bakur. Rêxıstın û Partîyen Kurda gelek caran bı wan organên xwe bı nav dıbun. Rojname û kovar hacetên pır gırıng bûn kû mıllet bıhev dı zelîqand û bı rê dıxıstın. Alîgır û pıştevanên rêxıstınan dı saya serê van rojname û kovaran dı gehıştın hev. Rewşenbırên Kurd bı mêrxasî lı ber xwe dıdan. Rojname û kovarên Kurdî û Kurdîstanî dıhatın qedexekırın û cezayên mezın dıdîtın, lê dîsan jî çîraya kurdîyetî her şewq û ronahîyê dıda. Lewra kovar û rojnameyên me, jı bona me, wek çıra bûn.Réya milet bi şewqa wan ronah’i dibû.
Lı Tırkîye dı sala 1960an de Kudîtayek leşkerî çêbû ku ev sîstema nû dı gel xwe hınek reforma jî anî. Dı warê, komel, rêxıstın û rojname û kovara şert û mercên nû pêkhatın. Kêm jî be Tırkîye berê xwe da bu Ewropayê û dıxwast ku demokrasîyê pêşda bıxe. Dıkarın bêjın ku salên 1960 destpêka şînbûna îdeolojîya kemalîstî bu ku xêncî Kurda bık êrî hemû kesî dıhat. Wê demê, navê gund û bajarên Kurdıstanê guherîn. Kurdî cerek dın qedexe bu. Şovenîstî û asîmîlasyon zêdetır pêşda ket. Lê rewşenbîrên Kurdr jî jı do çêtırbun, ew jî xwe lı gora van şertên nu amade kırın û dısa xebata sîyasî û çandî dewam kır.
Pêwîste bê gotın ku pîştî şoreşa 1960 an cep û demokratên Tırkan nefesek baş sıtandın. Lewra ezyet û tedaya lı ser wan kêmtır bu. Ewan, komel û rêxıstın û sendîkayên pêşyaru karîn damezrînın her wıha rojname û kovarên pêşketî çap bıkın. Pırsên sîyasî bê tırs dıhatın şırovekırın. Mıxabın tenê pırsa Kurdayetî bı eşkere ne dıhat şıroveğkırın û lı serî gengeşî nedıbu. Ev tışt qedexe bu. Lê hınek rewşenbîrên Kurd agadarê vê pırsê bu. Carna rojname û kovaran de nıvsandîne ewan her tım behsa pırsa kurdayetî kırîye lê, bı navê rojhılatê…
“Komîteya Yekîtîya Netewî” (Mîllî Bîrlîk Komîtesî) ya Komara Tırkîye seferberîyek îlan kırıbu ku herkesek bı Tırkî bîpeyve (Vatandaş Türkçe konuş) Kurdî dı nav malê de jî hat qedexe kırın. Jî bo vê yekê dı dıbıstanên gundan de bı roj zarokên Kurd dersê zmanê Tırkî dıdîtın. Bı şev jî kal û pîr û jınên Kurd mecburî dıanîn dîbîstana û Tırkîyê fêrî van dıkırın. Yên ku xwe şaş bıkın û Kurdî bıpeyvın dîhatın ceza kırın. Lı ser çîya û zınarên bılınd ên Kurdîstanê “Hevwelatî bı Tırkî bîpeyve” hatıbu nıvîsandın. Ev nıvîs nıha jî gelek cîya xuya dıke.
“Komîteya Yekîtîya Netewî” ya Tırkîye Kurda xıst nufusa xwe û jıbo her Kurdekî paşnav derxıst, dı pênasêvan de bı cîh kır. Tê zanîn ku Kurd mîlletek Ewropî ne û bı bav û kalên xwe tê ne bı nav kırın. Lê Kurdıstana Bakûr dewlet kanuneke taybetî vî tıştî pışaftîye (asîmîle kırıye) û paşnavên ku jı tarîxa Tırk ya nîjandperest û şoven hatıne bıjartın daye Kurdan. Turkkan, Turkoglu, Turkyılmaz, Alpaslan, Turker, Turköz, Özturk, Turkekul û edî… nımuneyên ber çavın dî vê babetê de.
Dı van şertan de demokrat û sosyalîstên Tırt hınek caran zılma dewletê kebul nekırıne û dıjê zılma lı ser Kurdan derketıne. Lê dewlet bı dıjwarî dengê van bırîye. Jı tırsan tu kesî ne karîye qala Kurdan bîke. Kar û barên Kurdan ê sîyasî û komelî bîvê-nevê kîşyaye bın erdê, kovar û rojname bı yekcarî mane bê deng. Lê pıştî wexta rejım hınekî sıst buye û weşanên Kurdî jî bê vê fersendê çarek dın şîn bune. Emê nıha qala van bıkın.
Lazımê em bêjın dıvê demê de dı çapamenî û nıvîsaran de jı Kurdıstanê re dıgotın: “ Doğu” (rojhılat) û Kurdan re jî dıgotınm “Gelê rojhılatê” nıvîskarên Kurd yên mîna Kemal Burkay, Hüseyîn Erdem, Musa Anter, Canîp Yıldırım, Tarık Zîya Ekîncî, Mehmet Alî Aslan dı van mercan de jî, dîsa bı vî aveyî jî be, behsa rewşa Kurd û Kurdîstanê kırıne. Dı rojnama û kovarên cep ên Tırkî de gelek nıvîsarên van hatıne çapkırın. Gelek nıvîskar jî dîsa bı navên musteer, yanî bî navê veşartî mekaleyên nıştımanperwerî nıvîsandıne. Hınek caran motîfên folklorîk û edebî jî, dı rupelên van rojnameyan de cîh gırtıne.

latifepozdemir@yahoo.com