"Türk vatandaşlarının mahalli dil ve lehçelerde radyo televizyon kanallarında yayın yapmasına olanak veren kanunlar ve yönetmelikler" çerçevesinde devletin kendisi daha önceden TRT 1 radyosunda yarımşar saat radyo, TRT 3 kanalında da bir saat olmak kaydı ile 9 Hazirandan itibaren, Boşnakça, Arapça, Kurmançca, Çerkazce ve Kürtçenin bir şivesi olan Zazaca radyo TV yayınlarına başlamıştı. TRT, Çerkezce adı altında tüm Çerkez boyları dillerini bir tek dil ile sunmaktadır.. Bu arada Lazcayı program dışı bırakmış olan TRT'nin Kürtçe radyo program saatleri ise, horozların ötme vaktine alınmış.

Kürtçe yayınlar bölümünde ilk çalınan müzik eserlerinden "Bêje" Kom Müzik yapımın bir eseri ve Ozan Aydın tarafından seslendirilmiş. Söz konusu eser; daha önce Diyarbakır Valiliğince yasaklanmış bir eserdir. Kardeş Türkülerin kılibi ise Şıvan Perverin "Mîrkût" adnı taşıyor ve bu eseri de hiçbir TV kanalı kılibi ile yayınlamayı (parası ödeneceği halde) kabul etmemişti. TRT her iki eseri de izinsiz yayınlamış ve eser sahipleri ya da yapımcılarına telif ödememiştir. Yasal bir kurum olan TRT daha ilk başta kötü bir örnek oluşturmuştur. Bu yapılan sanata ve sanatçıya saygısızlıktır. Bunun derhal telafi edilmesi gerekmektedir. Tam da Korsanla Mücadele yasası çıkmışken, TRT nin böyle korsanvari ve kanunsuz davranışı bağışlanır gibi bir şey değildir. TRT'nin yaptığı programlara program demek için hiç program görmemiş olmak gerekiyor.                

Doğal olarak,, Radyo ve Televizyon programları yapmak kadro ve formasyon işidir. Değişik dillerde doğru ve verimli programlar yapmak için TRT'nin bünyesinde gerekli ve yeterli kadrolar var mı yok mu bilemem, ama Kürtçe "Kültürel Zenginliklerimiz" cümlesinin dahi devlet TV'sinde dile getirilmiş olmasını önemli bir olay olarak kabul ediyorum. Geçmişte "Kürtçe otuz kelimeden ibarettir" diyenler, güneş dil teorisini savunanlar, ya da, hala, Kürtçe diye bir dilin olmadığını savunanlar, bu gün TRT de Kürtçe programların yapılabildiğine tanık olmaktalar. Bu tarihsel bir andır. İnkarın ınkarı, yanlışın doğru ile düzeltildiği önemli ve verimli bir gelişmedir.

TRT'nin handikaplarını görebildiğim için bu konu da işinin çok da kolay olmayacağını tahmin ediyorum. Bu yüzden diyorum ki devlet eli ile yapılacak yayınlar ihtiyaca cevap veremez. Devlet ve TRT bu işten elini çekmelidir. Gerekli yasal düzenlemeler yapılarak Türkçe dışındaki yayınların özel ve tüzel kurumlar tarafından, zaman sınırlaması olmadan yapılabilmesine olanak sağlanmalıdır..

Ama eğer,  devlet samimi olarak Kürtçe yayınlardan yana ise, önce bir "Kürtçe Radyo Televizyon Yüksek Okulu" ya da "İletişim Fakültesi" hemen kurulmalıdır. Bu Okul mezunlar vermeli ki onlar arasından programcılar seçilebilinsin, kaliteli programlar yapılabilsin. Q,W,X harflerine meşruiyet sağlanmalı ki Kürtçe metinlerle alt yazı geçilebilinsin. Yoksa "Newroz"sözcüğünün yarattığı tartışmalar gibi tartışma ve karmaşalar yaşanır. RTÜK bir devlet kurumu olması hesabı ile genel teamüllere bağlı olarak hareket ederse, bu işin içinden nasıl çıkabilir. TRT şimşekleri üstüne çekip günah keçisi olmak istemeyeceği için temkinli davranıp işi yüzeysel sürdürecektir. Bu işi daha da zorlaştıracak. Yapılacak yayınlar içerikten bu gün olduğu gibi, yoksun kalacaktır.

Bu konuda hükümetin açılımları yeterli değil. Bu iş önce Kürtçe eğitim ve öğretim kurumlarının açılması ile olanaklıdır. Akademiler ve Enstitüler ile Kürt dil Kurumu ve yazım kurallarının sistemleşmesi gerekir. Bu da zaman alır. Ama görünen o ki hükümet göz boyamak istiyor ve bu konu da çok da samimi değil. Tüm bunları bir anda gerçekleştirme konusunda zaman sorunu da yaşıyor. Eldeki olanakları değerlendirip bu yayınlara yeşil ışık yakmak, belki iyi bir demogoji ve propoganda malzemesi sağlayabilir. Ama bu Kürtlerin yeter görebilecekleri bir şey değildir.

TRT ve ötekilerin'nin yaptığı yayınların kalite denetimini kim yapacak..? Yasalara uyup uymadığına kim, hangi ölçülere göre karar verecek. Adalet Bakanlığı bünyesinde, bu konu için oluşturulmuş bir kurul var mı dır? Salt bu iş için dahi olsa Kürt Hukuk Fakültesi, ya da Kürt Bilimler Akademisi; Kürt Kürsüsü, hatta Filoloji Enstitüsü, Kürt Dili ve Edebiyatı bölümlerinin de acilen kurulması gerekir

Programlarda yapılacak yayınların dil ve içeriğinin TRT iç yönetmeliğine uygun olup olmadığı nasıl tespit edilecek. Genel ahlak kurallarına ve öteki toplumsal kurallara uygun yapılması gereken yayınlar konusu nasıl uygulamada denetlenecek. Kürt sosyal yaşamı, gelenek ve görenekleri bilinmeden uygunluk konusunda kim ve nasıl karar verecek.

Bu alanlardaki gereksinmelerin karşılanması için de kuşkusuz Psikoloji, Sosyoloji ve Tarih Araştırma kurumlarına ihtiyaç vardır. Bu kurumlar Kürt sosyal ve manevi yaşamını; tarih toplum yapısını araştırıp bilimsel verilere ulaşmalı ve ona göre programlar hazırlanmalıdır. Ya da bu alanda bu güne dek yazılmış olan tüm eserler Kültür Bakanlığınca" yaralı eserler" kapsamına alınmalıdır. Bu alandaki uzmanlar devletçe finanse edilip desteklenmelidir.

Kürtçe yayınlara geçildiğine göre, var olan öteki etnik kültürlere de bu hak verilmek zorunda. Bu demokratik bir haktır ve gereği yapılmalıdır.. Az yada çok bu ülkenin tüm etniselerinin kendi dillerinde yayınlar izlemesi ve yapması en temel insani ve demokratik haklarıdır. Kürtçe dört lehçe ile konuşulan bir dildir ve tüm lehçeleri ile yayınlar yapılması kaçınılmazdır. Biri, ya da ikisi ile yapıp ötekilerle yapılmaması, gerçekçi  olur mu? Kürtçe için tanınan, günlük bir saatlik süre, yeterli görülmemelidir. Bu süre haber programlarına ancak yeterli gelebilir.

En doğru olanı Kürtçe Radyo Televizyon Kurulunun oluşmasına olanak verilmelidir. Özel Radyo ve TV ler de Kürtçe programlar yapabilmelidirler. Bu konuda var olan Kürt Kültür kurumları ile ortaklaşarak kaliteli ve eğitici programlar yapmak olanak dahilindedir. Ama en gerekli olan şey, hemen devlet eli ile, bir Kürtçe yayınlar kanalının oluşturulması ve 24 saat Kürtçe programlara geçilmesidir.

TRT de yapılacak Türkçe yayınların, Kürt ve öteki etniselere mensup kişilerin de kendi dillerinden dinleyebilmesi için alt yazı ile verilmesi gerekmez mi..? Çünkü bu Kürtçe için zorunlu ise öteki diller için de zorunlu olmalıdır. Bu ilkeye Anayasal eşitlik çerçevesinde uyulmalıdır. TRT; altmış iki yıldır bu konularda hazırlık yaptığını iddia etti. Ama görülen o ki bu hazırlıklar yeterli değil ve bu işe Kürtleri katmadan da bu iş kolay sürdürülemez.

TRT bu işi yapmayı sürdürecekse, Kürtçede ki Zaza, Kurmanç, Soran ve öteki lehçe ve şivelerin yani sıra; Arapça, Ermenice, Süryanice,Rumca, Çerkesce, Abhazca, Arnavutça, Boşnakca, Tatarca, Azerice ve daha sayamadığımız bir çok lehçe ve şivelerde, aynı şekilde yayın yapılabilmelidir. Yayın süreleri artmalı, içerik zenginleşmeli, haber ve yorumlar taze olmalıdır. Her gün her dilden yayın olabilmelidir. Yayın süreleri konusunda en azından nüfus oranına göre sürelendirmeye gidilmelidir.

TRT Televizyon ve Radyosunda, ya da öteki yerel ve ulusal radyo- Tv'lerde,  Türkçenin dışındaki dillerle reklam izlenebilecek mi? Vatandaşlar Kürtçe ve öteki dillerde reklam isterlerse TRT böylesi kar amaçlı teklifleri kabul edecek mi.? Belgeseller ve diziler yayınlanabilecek mi? 

Kürtçe yayınlar karşısında, tüm kamu kurum ve kuruluşları ile devlet ve siyaset adamları zihinlerindeki tahribatı ve yanlış bilgileri silmeli, onun yerine hoşgörüye dayalı, demokratik ve eşit haklar temelinde şekillenmiş bir düşünce sistemi yerleştirmelidirler. Her kes bu konuda elini vicdanına koyup öylece yorum yapmalıdır. Kürtçe yayınlara geçildi. Hani ya ülke bölünecekti,bölündü mü..?

Bölünme ve parçalanma korku ve kaygısından kurtulmak gerekir. Kürtçenin gerek kamu gerekse sosyal yaşama katılmasında korkulacak bir şey yok. Dil bölünmenin değil anlaşmanın ve birleşmenin aracıdır.

Hükümet, dolayısı ile TRT bir iki kanalı bu iş için tahsis ederse tartışmalar azalır, öteki özel ulusal kanallara da cesaret gelir.. Ya da özel kanalların açılmasına izin veririse onlar bu alandaki gereksinmelere yanıt olabilirler. Bu konu da yerel Radyo ve Televizyonlara daha çok iş düştüğü halde her ne hikmetse yönetmeliklerde yerel kanalların hakları oldukça kısıtlanıp izne tabi kılınmış. Bunu anlamak mümkün değil. Belki tersi daha doğru olurdu.

TRT, RTÜK ve hükümet hala kaygılar taşımaktadır. Çünkü onlar Ankara'dan taşrayı denetlemek isterler. Tüm bu kaygılardan uzak bir yayıncılık için büyük bir bütçe ve tabi geniş bir kadroya ihtiyaç var ama ortada ne bu işler için gerekli paralar, ne yasal bir düzenleme ne de kadrolar mevcut. Dahası ne hükümet ne de TRT vatandaşlarına yeterince güvenemiyor, zihnindeki kaygılardan kurtulamıyor.Öyle görünüyor ki kafalardaki karakollar hala yıkılmamış.

Her şeye rağmen eğer TRT ve RTÜK bu işi özel Kurumlara bırakmayacaksa -ki bunu yapmak zorundadır- Türk ve Kürt aydınları ile tümden yada kısmen bu konu ile ilgili olan uzmanlar ve bilirkişilerden oluşacak bir çalışma gurubu, bu konuda, RTÜK ve TRT ye yardımcı olabilir. Gerekli Anayasal değişiklikler ile bu sorun rahatlıkla çözülebilinir. Yoksa yüz tane de yönetmelik yayınlanırsa bu sorun yönetmeliklerle çözülebilecek gibi görünmüyor. Bu sorunun gerçek çözümü işaret ettiğimiz Anayasal değişikliklerden geçmektedir. En demokratik ve olumlu olan ise halkların kendi ana dilleri ile yayın yapabilme hakkının kendilerine tanınmasıdır. Böylece devlet de ağır bir işten kurtulmuş olur.

Anadilde yayına geçildiğine göre Anadilde Eğitim ve öğretime de gelecek öğretim yılından itibaren geçilmelidir. Eğitim ve öğretim Anayasaya göre parasız olduğundan Kürtçe Eğitim ve Öğretim almak isteyenlerin tüm giderleri devletçe karşılanmalıdır. Özel Kürt Kolejleri, Lise ve Üniverisitelerin Kurulması için gerekli yasal düzenlemeler yapılmalı ve bu kurumlardan mezun olan öğrencilerin diplamaları muadil kabul edilmelidir.

latifepozdemir@hotmail.com