Öncelikle teşekkür etmekle başlamak istiyorum gözlemlerime ilişkin yazımın ikinci bölümüne geçmeden önce. Navkurd sitesinde yayınlanan bu yazının 1. bölümü daha sonra başka sitelere de aktarılarak, birden fazla sitenin sayfalarında yer aldı. Çok sayıda insan bu siteleri ziyaretleri sırasında, ilgili yazımı okudu. Hemen belirtelim ki, Aydınlar Ocağından tutun da toplumun bir çok kesiminden kişilere dek, geniş yelpazede ziyaretçilerden olumlu ve olumsuz bir çok mektup aldım. Gelen mektuplar arasında küfür edenler de vardı.

Bunlar, hiç kuşku yok ki, Kürtlere ilişkin hiçbir insani iyileşmeye sabrı olmayan şoven ve ırkçı kesimlerden geliyordu. Bunu bildiğim için de, çok fazla öfkelenmedim. Bu yazıdan sonra da tepkiler geleceğini biliyorum. Ama bu durum, benim gözlemlerimi aktarmama engel oluşturmuyor. Bu açıklamadan sonra yazımızı sürdürelim.

Güneyli Kürtler öteden beri, Irakta ki ulusal hareketin özgürleşmeye daha yakın olduğunu, bu parçada, koşulların daha çok olgunlaştığını söyleye gelmişlerdir. Bu yüzden öteki parçalarla ilişkilerinde bile, ihtiyatlı olmuşlardır. Kimi zaman öteki parçalardaki silahlı mücadeleler, işlerini zora soktuğunda, kardeş kurumlardan dileklerde bulunmuşlardır. Bir Ulusal irade ya da otoriteden yoksun olan genel Kürt Ulusal Hareketi, tek tek parçalarda, kendine özgü sıtratejiler koyup bunu izlemiştir. Her parça kendi kurtuluşunu getirecek mantığı, bu coğrafyanın maküs talihi olarak hala ortada durmaktadir. Hal böyle olunca da, doğal olarak, ahval de bu doğrultuda biçimlenmiştir.

Güneyli Kürtlerin öteki parçalardan kimi şeyleri dilemesi konusu, belki, doğruydu, ama, her nedense, bu tutumları çok ta eleştiri alıyordu. Geçmişte kimi tatsız şeyler de yaşanmadı değil. Ancak, Güneyli Kürtler,  bu gün, takdir etmek gerekir ki tüm Kürt Dünyasının yüzünü güldürüp, Kürtleri onurlandırdılar. Bu yüzden, geçmiştekine benzer sert eleştiri odağı değiller artık. Bu gün tüm Kürtlerin efsanevi lideri olduğu asla tartışma götürmez olan Mela Mıstefa Berzani, güneyli bir Kürttü ve o, Kürlere zengin manevi değerler miras bıraktı. Kürtler Barzanileri çok eskiden beri tanır ve onların mücadelelerini yakından bilirler. Mela Mıstefa'nın adı, hala Kürt Ulusal hareketi ile bir anılır. Dahası bu ad, kitlelerin maneviyatını güçlendirmiştir.

Kürt Ulusal direnişlerinin hemen hepsi, kan ve gözyaşı dolu bir geçmişi miras bıraktı geriye. Kürt hareketleri, pragmatik davranamadı. Onca mücadeleler sonucunda kalıcı ve uzun erimli bir özgürlük elde edilemedi bu güne dek. Bunu en iyi kavrayan Iraktaki Kürtler olsa gerek ki, onlar bu konularda her zaman ihtiyatlı davrandılar. Bir yandan da, kahramanca savaştılar. Bir  çok fırsat ve olanak yan yana gelince, üstüne birde Iraktaki son siyasal gelişmeler eklenince, müthiş bir diplomasi ve politika sonucu, bu gün, Irakta, yıllardır özlenen o özgür ve demokratik ortam Kürtler açısından kurulmuş oldu.

Kendini solcu gibi tanıyan, özünde hala geçmişte yaşayan bir takım güçler, Kürt Halkının Iraktaki gelişmeleri kendi lehlerine ustaca çevirmesini bilen bu davranışlarını yanlış lanse etmek konusunda adeta birbirleri ile yarıştılar. Oysa ki, gelişmeler gün gibi ortadaydı. Saddam, yıllardır bölgede kan döküyordu. Sadece Germiyan mıntıkasında Enfal yıllarında, 182 bin kişi katledilmiş, keza Halepçe'ye kimyasal bomba atılmış ve binlerce masum insana kıyılmıştı. Süleymaniye de, Özgürlük parkında adlarına anıt yapılmış 87 Kürt aydını bir gecede yakalanmış ve katledilmişti.

Kısacası: '' siz yerde yatansınız ve üzerinize tünemiş zalim biri elinde, bıçağı ile sizin  boğazınızı kesmeye çalışıyor, bu manzarayı gören diğer bir yabancı da, üzerinize tünemiş olan eli bıçaklı katilin sizi öldürmesini engelliyor. Böyle bir durumda, tavrınız ne olurdu. Siz üçüncü kişiye "git , bırak beni öldürsün" mü derdiniz, yoksa sizi kurtarana teşekkür mü ederdiniz.? Iraklı Kürtler, doğrusunu yaptı, kendilerini ve toplumun büyük bir kısmını boğazlanmaktan kurtaran yabancıya teşekkür etti. Öte yandan, biri hem sizi boğazlıyor, hem de tüm zenginliklerinizi, her şeyi, ekmeğinizi elinizden alıyor. Üstelik de sizin toprağınızdan elde ettiği ürünleri kurşun yapıp üstünüze yağdırıyor. Öte yandan da, bir başkası, sizi ölümden kurtarıyor, ülkenizin gelirlerini de, tümden aşırmıyor, paylaşalım diyor. Şimdi, tercihiniz ne olmalı diye sorarlarsa, en azından aşıranı değil de, paylaşanı tercih etmez misiniz. Kim olsa tercih eder ve Kürtler de böyle bir tutumu, ulusal çıkarları bakımından uygun gördüler.'

Böyle ifade ediyor ahvallerini Güneyli Kürtler. Yorum, size kalmıştır. İster insaflı ve serin kanlı  olur, durumu anlamaya çalışırsınız, isterseniz de, bunu kendiniz için karalama ve propoganda malzemesi yaparsınız. Buradaki tercihi de, siz yapacaksınız. Ama hiç kuşku yok ki, Mam Celal ve Başkan Berzani, Kürt Halkına özgür bir ülke hediye edecekler ve onlardan geriye bir Kürt devleti kalmış olacak gelecekte.

Şurası bir gerçek ki, daha şimdiden, Güney Kürdıstan, artık tüm Kürtlerin kıblesi durumundadır. Kürt Ulusal  hareketinin politik merkezi konumuna gelmiş olan Kürt Federe Devleti, gelişim ve değişim alanında hızlı adımlarla ilerlemektedir. Onlar, büyük bir ustalık ve baş döndürücü bir hızla,  bölgedeki bir çok devletin, onlarca yıldır yapamadıklarını şu kısa dönemde başardılar. Beğeniriz beğenmeyiz, destekleriz desteklemeyiz, eleştiririz eleştirmeyiz, bu ayrı bir şey. Ama bugün ortada bir gerçeklik var ki, o da Kürtlerin, artık geriye dönüşü olanaksız  bir yolda olduğu gerçeğidir. Bu yolculuk, daha çok özgürlük, daha çok demokrasi ve refah yoludur, gelişme ve kalkınma yoludur.

Kürtler açısında övünülür ve gurur duyulur olan bu gelişmeleri korumak ve sahiplenmektir. Bu her  Kürdün, başat görevidir. Bu görüşler yalnız benim görüşlerim değil, güneyde halkın büyük çoğunluğu da böyle düşünüyor. Her seferinde de, ''Buradaki kazanımlar tüm Kürtlerin kazanımıdır, burası her Kürdün vatanıdır '' doğrusunu dile getirmekten de  geri kalmıyorlar.

Kerkük: Geleceği merak konusu olan kadim kent
Kerkük halkı: ''Kerkük, Kürdistan'ın kalbidir. ''Başkan Berzani: ''Kerkük, Kürdistanın başkentidir. ''Mam Celal: ''Kerkük küçültülmüş Iraktır.'' Türkler: ''Kerkük Türkmenlerindir.'' Araplar: ''Kerkük, Irakı'ndır. ''Üzerinde bu kadar tartışma yapılan, ve bunca fırtına koparılan bu kadim kentin, geleceği nasıl belirlenecek. Gerçekte, kim haklı.?

Geçmişte, Saddam ciddi bir biçimde, kentin demografisi ile oynamıştı. Kürtler sürgün edilip, kente Baas partisi yanlılarını yerleştirilmişti. 11 Mart anlaşmı, 1974e dek bir reform öngörüyordu. Ancak bu o zaman gerçekleşemedi. Şimdi, bu sorun, Anayasal güvence altına alındı ve bu kentte Aralık  2007 de, bir referandum yapılacak ve kente ilişkin doğru tespitlere ulaşılacak. Elbette ki, Saddam zamanında, kentten göçertilenlerin tümünün geriye dönüşü gerçekleştirecek, böylelikle kent gerçek tanımını ve kimliğini bulacak. Ancak, Kerkükükn o çok renkli ve çok sesli yapısının bozulmasına asla izin verilmeyecek Kerkükteki kültürler ve etnik yapılar özgürce kendilerini ifade etmeye devam edeceklerdir.

Kentin güvenliğini Irak ordusuna bağlı askerler sağlıyor. (çoğunluğu eski péşmergelerden oluyor. Bu gün Irak Ulusal ordusunda görev yapıyorlar.) Kentin on iki televizyon ve radyosu var. Sayısız dergi ve gazete yayimlanıyor. Her halkın kendi dilinde yayını var. Şu anda merkezi hükümet bağlı. Kent valisi bir kürt, ancak kent meclisinde tüm halkların siyasal temsilcileri var ve kardeşçe birlikte kenti yönetiyorlar. Zengin petrol yataklarına sahip. Ancak henüz kuyular açılıp faaliyete geçilmemiş. Ama çok kısa bir zamanda, bu kuyular işletmeye açılacak. O zaman, yörenin çehresi hızla değişecek.

Kentin şimdi bile en büyük kitlesinin Kürtler olduğu, son seçim sonuçlarından da, anlaşılmaktadır. Seçimlerde Kürt itifakı % 75 kadar oy aldılar. Kaldı ki,kimi ilçelere  -ki bunların çoğu Kürtlerdir- seçim sandığı kurulamadı, lakin oy pusulası yeterli gelmemişti. Kürtlerin yanı sıra, Türkmenler de, hatırı sayılır bir nüfusa sahiptirler ve çok sayıda parti ve örgütlr temsil ediliyorlar. Kimi Türkmen guruplar,seçimlerde Kürt Bloku ile ortak hareket etti ve bu bloktan adaylar önerdi. Bir tek Türkmen Cephesi, farklı bir çizgi izledi. Ancak sanıldığının çok altında bir oy aldı.

Burada sayın Başkan Barzani'den iki alıntı aktarmak yerinde olur kanısındayım. Başkan öteki parçalardaki Kürt soydaşları için şöyle diyor: 'Komşu ülkeler arasında bölünmüş olan Kürt ulusuna gelince, akıllarımızın ve kalplerimizin onlarla birlikte olduğunu ve onların çektiği acıları, yüreğimizde hissettiğimizi, kardeşlerimize belirtmek isteriz. Günümüz dünyasında şiddete yer olmadığı için, umarız kardeşlerimiz, haklarını savunmak için, uygar ve çağdaş yöntemlere baş vururlar. Çünkü şiddet Kürtlere ölümden ve yıkımdan başka bir şey getirmemektedir. Benzer şekilde,umarız bu ülkeler de, kardeşlerimizin bu taleplerine kulak verirler ve onlarla diyaloğa girerler.'' (Başkan Barzinin görev teslimi esnasında yaptığı konuşmadan )
Kerkük'e ilişkin de Başkan Barzani, aynı konuşmasında : ''Kerkük sorununa gelince, Geçici Yönetim Yasasında, gerçek bir çözüm formüle edildi. Biz başka hiçbir çözümü kabul etmeyiz. Bu hepimiz tarafından imzalanarak yasa haline getirilmiş bir anlaşmadır. Ve bu yasa gecikmeden uygulanmalıdır. Geçici yönetim yasasının 58. maddesi, ciddi bir meseledir. Ve bizler bu noktada geriye çekilmeyi kabul etmeyiz. Benzer şekilde, koparılmış tüm diğer bölgeler de iade edilmelidir. Çünkü onlar Kürdistanın entegral parçalarıdır. 'Buradaki ' öteki  bölgelerden ' kasıt, Kerkük kenti dışında, Kürt coğrafyası olduğu halde henüz Kürdıstana bağlanamamış kimi yerleşim yerleri kast ediliyor.

Ekonomik ve mali durum: Ulusal gelir kaynakları

Başta Kore olmak üzere, bir çok Dünya ülkeleinin ciddi yatırımları var bölgede. Ülke şimdilerde bir şantiye gibi. Alt yapılar, yollar ve binalar, hızla yenileniyor, onarılıyor. Çok katlı konutlar giderek çoğalıyor. Gözle görülen en önemli gelir gümrük girdileridir. Gıda ve temizlik ürünleri her aileye BM tarafından aylık olarak sağlanıyor. Su, elektirik ve telefon parasız. Vergi sistemi henüz oluşmamış.

Irak Anayasasına göre Irak Ulusal gelirinin % 17 si bölgeye aktarılıyor. Petrol kuyuları açık değil. Ancak gene Anayasa, bölge petrol gelirinin büyük kısmını bölgeye bırakmış. Eski Péşmergeler ve bölgedeki Irak devlet memurlarının maaşları Irak devleti tarafından ödeniyor. Sanayi yavaş bir hızla gelişiyor. Gıda, konut, giyim-kuşam konusunda bir sıkıntı yok ama çoğu da komşu ülkelerden satın alınıyor. Üst düzey bir devlet memuru aylık ortalama 500 dolar maaş alıyor. Konut bedelleri ve kiralar oldukça yüksek. Ancak konut sorunu pek yaşanmıyor. Çünkü hemen herkesin bir evi var.

Tarımda ise , durum farklı. Ülke bir tarım ve hayvancılık ülkesi. Zengin ekin alanları var. Buğday, pirinç, nohut, bakliyat, sebze ve meyve üreticiliği var. Toprakların büyük bir kısmı sulak. Ne yazık ki, tarımsal ürünlerin pazarlanabileceği dış pazar mevcut değil. Bölgenin jeopolitik durumu, uygun olmadığından, tarımsal ve hayvansal ürünler pazarlanamıyor. Bu yüzden artı üretim yok, yalnızca lokal ihtiyaç kadar üretim söz konusudur. Şimdilik o geniş sulak ovaların büyük bir kısmı boş duruyor yani ekilmeyi bekliyor. Tabir caizse topraklar  nadasta.

Dış borçlanma, kredi ve hibeler ile çeşitli uluslar arası yardımlar, ekonomik yaşamı dengeliyor. Ancak, tarımsal ürünlerin pazarlanmasına alan yaratılamaz, sanayleşme gerçekleştirilemezse, yakın zamanda, ekonomik sıkıntılar baş göstereceğe benziyor. Gizli bir işsizlik mevcut ancak bu yüksek düzeyde değil.

Buna rağmen halk kendi halinden pek şikayetçi değil. Özgür ve demokratik yeni yaşam sisteminin sarhoşluğuna vermek gerekir halkın şikayetçi olmayışını. Doğal olarak da, önlem alınmaz ise, şimdinin mutlu, huzurlu ve mürefeh ülkesi, gelecekte ciddi sıkıntılara girebilir, ekonomik kırizler yaşanabilir. Zaten kimi bölge ülkelerinin istediği de budur. Şu anda resmen olmasa dahi, fiilen Türkiye ve İran gizli bir ambargo uyguluyorlar. Dışarıya açılmanın her iki kapısı da, kapalı görünüyor. Arap ülkeleri ise henüz yeni Irak yönetimini tümü ile sindirmişe benzemiyorlar.

Başkan Berzani şöyle diyor: '' Kürdistan ekonomisi serbest pazar ilkelerine dayandırılmalıdır. Özel ve karma yatırımlar teşvik edilmelidir. Hükümet bu konuda işleri kolaylaştırma ve diğer destekler de dahil olmak üzere, her türlü yardımı sunmalıdır. Halkımız tüketici ve parazit değil, üretici olmalıdır. Kürtler faal ve çalışkandır. Kendi fiziki ve zihinsel güçleri istikametinde geçimlerini sağlamalıdırlar. Mutluluk ve refah içindeki bir toplum kendisi için parlak bir gelecek oluşturabilir.''

Bankacılık, sigortacılık, taşımacılık gibi önemli ticari kurumlar henüz yok. Bunlar, kuşkusuz Irak devleti ile birlikte şekillenecekler. Sosyal güvenlik alanında çok ideal değiller. Ancak yaşlı ve düşkünler, emekli dul ve yetimler konusunda duyarlıdırlar ve bu alanları hiç ihmal etmiyorlar. Kadınların eğitim ve iş dünyasındaki oranı, politik yaşamdaki sayıları  azımsanacak gibi değil. İlkokul 8 yıldır ve zorunludur. Eğitim ve sağlık her düzeyde parasızdır.

Üç büyük Ünüverisite var ki eğitim düzeyleri son derece yüksektir. Tarihsel dokular, özenle korunuyor, çok sayıda müze var. Bir çok tarihi eser koruma altına alınmıştır. İletişim ve bilişim konusunda yeterli ilerleme henüz sağlanamamış görünüyor. Mesleki ve akademik kurmların tümü mevcut. Sivil insiyatifler, çevre ve doğa örgütleri, kadın ve gençlik kuruluşları, humaniter ve hayır kurumları var ve özgürce faaliyet göstermektedirler.

Türkiyeyi, komşu ve dost bir ülke görüyorlar. Bu konuda vefalı davranıyorlar. Sayın Irak Devlet Başkanı Mam Celal, bir söyleşide şöyle demiştir. ''Ben emekliliğimi İstanbulda yaşamak isterim. Türkiye soydaşlarımızın yaşadığı komşumuzdur.'' Geçmişte Sayın Özal'ın Kürt liderlerine gösterdiği sıcak yakınlık unutulmuş değil. Siyasal düşüncesine bakılmaksızın, çok sayıda Türkiyeli iş adamına inşaat ve teahhüt işi havale etmişler ve kendilerinden de memnundurlar.

PKK nin, bölgenin politik yapısı üzerinde hiçbir etkisi yok. Tersine yetkililer bu örgüte silah bırakıp barışçıl yollarla mücadelesini sürdürmesi gerektiğini sık sık telkin etmekteler. Bu koşullarda herkesle barışık yaşamayı ilke edinmiş görünüyorlar. Kanımca doğru olan da budur. Türkiye ile daha fazla ticaret ve dostluk ilişkisi geliştirmek istiyorlar ancak Türkiye hala o klasik tutumunu sürdürdüğünden yeterince bir yakınlaşma sağlanamıyor. Sayın Talabani, resmi ziyaret talebine hala yanıt bekliyor.

latifepozdemir@hotmail.com