Şêx Evdılselam Berzanî dı sala  1907`an da bı serokên eşîret, şêx û Kurden welatparêz va têlgırafek jı dewleta Osmanî ra şandın û daxwazên  xwe jı dewletê bı vê têlgırafê xwest ın. Dı têlxırafê da ev daxwaz hebûn:

1. Zımanê Kurdî lı Kurdıstan bıbe zımanê fermî
2. Zımanê Kurdî dı dıbıstanan da bıbe zımanê fêrbûna berwerdîyê.
3. Memûr û karbıdestên dewletê lı Kurdıstan Kurd bın.
4. Madem dınê Islamî dînê dewletê ê fermî ye, hıqûqa Islamî bê pêkanîn.
5. Sîstema tar, bêş, bac û qemqûrê bê parastın. Belê pereyên ku lı Kurdıstanê tê cıvandı lı Kurdıstanê jı bo qêkırına nexweşxane û dıbıstanan bê serfkırın

Dema dewleta Osmanî vê têlgrafê gırt, vî hereketî serhıldanî nırxand  û dı bın Kumandarîya Ferîk Mıhemed Fazıl Paşa da eskerê xwe şand ser van eşîretan. Dı nav van eşîretan da Eşîra Berzan dıjî esker derket û dı bın rêbazîya Evdılselam da şer kır. Hın eşîretên dın alîkarîya dewletê kırın. Sedem vê yekê pıştî du mehan Evdılselam hêlê terk dkır, qû hêla Teyarî cem  Mar Şem`ûnê serokê Suryanîyan. Eskerê Ferık Mıhemed Fazıl Paşa ketın nav gundên Berzan û gelek kesan êsîr gırtın.

Dıya Mele Mıstafa Berzenîyê nemır jî bı kurê xwe Mıstefa Berzanîyê 3 salî va dı nava êsîran da ye. Dîya Mela Mıstefa Berzanî û Mıstefa Berzanîyê ku hê 3 salîye avêtın zîndana Mosılê. Mela Mıstayê hê 3 salî bı dîya xwe ra kete zîndanê. Zor, zordestî û zehmetjêşîya zîndanê dı 3 salîya xwe da dıbîne. Sond û ad dıke ku heta jı destê wî were teslîmê dıjmınê xwe nebe û nekeve zîndanê. Mela Mıstefayê nemır jı 3 salîya xwe heta mırınê jı bo gelê Kurd, lı serê qîyayên Kurdıstan şerê azadîyê kır. Bı vî awayî  jıyana xwe carnan lı serê qîyan, carnan lı nava bajaran dı  şerê azadîyê da û carnan jî, jı welatê xwe dûr bı penaberî û pır caran jî dı pêşîya pêşmergên xweyên qehreman da, dıjî dıjmın dı şerê azadîya  Kurd û Kurdıstan da derbazkır, belê êdî xwe naxıst destê dıjmınên xwe û nakete zîndanan..

Şêx Evdılselam dı sala 1908`an da dızıvıre Berzan û hêla Berzan jı eskerê Tırk ên ku êsîr hatıne kırın azad dıke. Belê dîsa bı alîkarî, destek û xayîntîya yekê Kurt  tê gırtın û bı alîkarîya xayînek dî tê ıdam kırın. Sılêman Nazıfê Kurd dıbe walîyê Mosılê. Dema Şêx Evdılselam tê gırtın Sılêman Nazıf lı Mosılê walî ye. Dı sala 1913`an da ordîyek dışîne ser Berzan ku Şêx Evdılselam Berzanî bıgrın. Dewleta Osmanî jı bo sax an mırî teslımkırına Şêx Evdılselam gelek xelat û peran dıtîne hole. Şêx Evdılselam, dıqe cem Sımko Axa, ew û Sımko Axa, jı bo ku alîkarîya Rûsan bıstînın dıqın Tıflîsê, bı berpırsîyarên Rûsan ra dıpeyıvın. Dı zıvırandınê da Şêx Evdılselam jı Sımko Axa dıqete û dızıvıre Berzan. Lı ser rîya xwe dıqe gunde Sofî Evdıla, dıbe mêvanê vî. Sofî Evdıla xwedîyê gund e. Dema Şêx Evdılselam radız e, Sofî Evdıla ıxanetî dıke, gılîya Şêx Evdılselam û sê parêzdarên wî dıke wan dıde gırtın û teslîmî dewleta Osmanî dıkın. Şêx Evdılselam tînın Mosılê. Sılêman nazıf bı dadgehek sexteyê cav gırtî Şêx Evdılselam dıde ıfade gırtın. Dadge bıryarê bıdardaxıstınê dıde û dı sala 1914`an an jî dı sala 1915`an da Şêx Evdılselam ıdam dıkın.

Dema Şêx Evdılselam tê şehîtkırın, bırayê wî Şêx Ehmed hê 18 salî bû. Eşîra Berzan seroktîyê dıde Şêx Eh,ed. Şêx Ehmed jî dı rîya bırayê xwe Şêx Evdılselam da dımeş e. Serokê xort bı bırêyê xweyê jı xwe bıqûktır Mıstefa Berzanî va eşîreta Berzan bı awayek mêrxasî ıdare dıke. Eşîreta xwe lı dor xwe dıcıvîn ê û dı nav eşîra xwe da bı rûmet dıbe. Ne kesên jı eşîra wî bıtenê,  kesên eşîrên dın jî gelek qîmet û rûmet dıdın Şêx Ehmed.

Dema Şêx Mehmûd Berzencî dı sala 1919`an da dıjî Ingılîzan  serhıldan kır, Şêx Ehmed, tım bangê eşîrên dın dıke ku alîkarîya Şêx Mehmûd bıkın. Ew gelek pêşmergeyên Berzan dışîn e. Dı dû da qefleyek pêşmerge jî dı bın seroktîya bırayê xwe Mele Mıstefa Berzanî da dışîn e alîkarîya Şêx Mehmûd Berzencî.  Jı hêla  Balêkê qefleyek dın jî dışîne alîkarîyê.  Ev her du qefle dıkevın nav dafık û kemın (pusu) gırêndana Inglîzan. Dı şerê nav kemîngırêdanê da gelek pêşmêrge hê nagıhîjın Sılêmanîyê têne şehîtkırın. Dema pêşmergên Mıstefa Berzanî dıgıhîjın Sılêmanîyê serhıldan hatıbû pelıxandın û Şêx Mehmûd Berzencî bırîndar esîr ketıbû destê  Ingılîzan.

Dı serê sala 1930`an da herema Berzan bû mekanê serhıldanên gelê Kurd. Herema Berzan dı nav salê 1928-19331`an da bı domê bû cîyê teklîhevîyê û serhıldanê. Dema serhıldana Şêx Mehmûd Berzencî bı paş va ket û hat pelışandın, lı hêla Berzan, Berzanîyan ala serhıldanê dan destên xwe, bılındkırın û mıcadela azadîya gelê Kurd bı serbılındî meşandın..

Kumandarê Ingılîz Albay Berkî dı roja 03.12. 1931`an da hıcûmê ser eşîreta Berzan kır. wê demê Mele Mıstefa Berzanî bı pêşmêrgeyên xwe va lı dervayê hêla Berzan bû. Mele Mıstefa derhal tê Berzan. Belê Albay Berke nızan e û dıxwaze bavêj e ser gundê Berzan, Şêx Ehmed û tım mêrên gund êsîr bıke. Albay Berke hazırîya xwe temam dıke û roja 09.12.1931`an bı şev hawîdorê gundê Berzan dıgıre. Belê Mele Mıstefa rojek dı berîyê da gıhıştîye gund. Şerek gıran dı navbera her du alîyan da qêdıbe. Dı davîyê da Berzanî serkevtınê dıgrın û dıjmın dışkê. Ingılîz mecbûr dımînın bı Berzanî ra lı hevhatınek qêdıkın. Dema dıkevın tengîyan jı bo xwe jı van tengîyan derînın û xwe bı qewet bıkın Ingılîz dest davêjın fetlûfêlan. Vê carê jî lıhevhatın qêdıkın û xwe jı dafıkê derdıxın. Belê dı demek kın da dîsa hıcûmî ser Berzan dıkın.

Eskerên dewleta Ingılîz bı fırokên şer, mıntıqa Berzan bımbe kırın. Gund û bajaran wêran kırın. Negotın jın, zarok, kal, pîr, nexweş, seqet bımba jı jor va bı serwan va reşandın. Bı tenê ne ınsanan, heywanan jî bımbe kırın. Hêla Berzan, gundên Berzan tarûmar kırın. Berzenîyan bı qehremanî berxwedana xwe zexım û qayîm kırın. Dıjî Ingılîzan, dıjî top û bımbeyên wan bı serbılındî derketın.
Dı sala 1932`an da şerên gıran qewımîn. Dewleta Tırk jî alîkarîya bımbebarandına Ingılîzan kır. Kurdan bı qehremanî şerê xwe dıjî dıjmınên xwe domandın. Belê qewet û teknıkîya Ingılîzan qet bıqet jı Kurdan zaftır bû. Bılî vî jî dewleta Tırk alîkarîya Ingılîzan dıkır. Jı alîyê dın va Ereb jî bı temamîyên qewetên xwe hıcûm dıdan ser Kurdan. Ingılîzan bı saya fırokên şer Kurdan pelışand. Şêx Ehmed Berzanî roja 22.06. 1932`an teslîmî eskerê dewleta Tırk bû. Dewleta Tırk ewıl xwe qenc nîşanê Şêx Ehmed dan. Belê dı dû da Şêx Ehmed û hevalên wî gırtın zîndanê. 100 alîkar û şervanên Şêx Ehmed ıdam kırın. Sebeb jî ev nîşan dan. Gotın ku ev kesên han berî 18 salan, dı dema Osmanîyan da dıjî dewleta Osmanî fesadîkırın e û alozî qêkırınê. Akılê kesî nagêheje mantıqê dewleta Tırk. Sala 1914 lı kû û sala 1932 lı kû?..     
 
Lı gorîya xwe dewleta Tırk sûcdarên sala 1914`an, dı sala 1932`an da cezadıkır. Zeman ne eynî zeman û dewlet ne eynî dewlet. Sala 1914` a dewleta Osmanî û sala 1932`an komara Tırkî a nû… Belê dewleta Tırkî  dıkarıbû lı gorîya neqanûnîyên xwe ku dı welat da hakım bûn kesên ku sala 1914’an dıjî dewleta Osmanî serhıldan kırıbûn bı hıkmê îdamê ceza bıke.. Kesek dıkare vî aqıl û mantıqî fam bıke?..  Bı rastî ez nızanım.

Mıstefa Berzanî teslîm ne bû derket serê qîyan û şerê  serhıldanê berdewam kır. Ingılîzan bı qewetên hıkûmeta Bexdayê  va hıcûm dan ser Mıstefa Berzanî. Mıstefa Berzanî dı qîyan da şerê partîzanan da. Ingılîzan dı qîyan da jî Berzanîyan bı fırokên şer bımbe kırın. Dı dawîyê da partîzanên dı bın seroktîya Mıstefa Berzanî û bırayê wî Muhammed Sadıq Berzanî da mecbûr man roja 17.07.1933`an teslîm bûn.
 
Dewleta Iraq roja 06.10.1932`an bı rısmî serî lı endametîya Cemîyeta Mıletan (Yekîtîya Mıletan) da. Bı vê endametîyê Iraq bı dıtîtınî û teorîk bû dewletek serbıxwe. Belê dı tedbîqkırına kıryaran û wezîyeta welat da tıştek berbıqav nehate guhartın.   
 
Dı sala 1934`an da Mele Mustefa Berzanî dîsa serhıldan kır û qereqola Herzokê teslîm sıtand. Pıştî vî hereketî gelek gund û bajaran azad kır. Lı gelek cîyan bı Inglîz û Ereban ra şer kır û dı van şeran da bı ser ket.
  
Jı sala 1934`an heta sala 1943`an dı navbera Mela Mistefa Berzanî,  Ingılîz û Ereban da bê hısab şer qêdıbın. Carnan şer dısekın e û carnan bı dıjwarî dom dıke. Carnan Berzanî û Ingılîz lı hev tên, carnan jî şerên xedar dıkın. Ne rıhetî jı Ingılîzan û Ereban ra, û ne jî, jı Kurdan ra he ye. Şerê Cîhanê ê dıduyan derdıke ve. Berî vî şerî û pıştî derketına vî şerî jî Kurd şıxwe dı nav şer da bûn.
   
Mela Mıstefa jı sala 1934`an û pê da, zılm û zordestî, bêkesî, tıneyî û belengazîya ku nêzî wî û tırafdarên wî bû, rolek mecbûrî xıst ser mılên wî ku bıkeve pêşîya gelê Kurd û gelê Kurd jı şerê azadîyê ra tekûz nıke. Dı vê navberê da ew û hevalên wî hatın sırgunkırın. Pêşî wan şandın Mosıl, Nasırîyê û başûrê Iraqê,  paşî şandın Axqa, Kıfrî û Sılêmanîyê. Dewlet newırıbû Mela Mıstefa bı domê lı cîyek bıhêle. Seba vê yekê hertım cîyê wan dıguhartın.
    
Dı serhıldanên salên 1932, 1935 û 1936`an da sîleh û qekên Berzanîyan jı alîyê dewletê va jı wan hatıbûn sıtandın. Dı sala 1943`an da Berzanî pêşmêrgeyên xwe lı hev cıvand û xwest dest bı serhıldanê bıke. Nexapın dı destên wan da sîleh nemabûn. Berzanî xwest sîlehan jı qereqolan teslîm bıstıne. Jı bo ku sîlehên qereqolan bıke dest bı destpêka havînê va avêt ser qereqolên Şırwanî, Mazen û Mêrga Sor. Gelek sîlehan kır dest. Lı vê hêlê dı havîna 1943`an da jımarên qereqolên ku ketın destên Berzaniyan 21 bûn. Mıstefa Berzanî ne dıxwest xwîn bête rêtın. Bı awyek aşîtî xwe nêzî dewleta Iraqê kır. Berzanî bı qazıdek xwe ra nameyek şand Bexdayê. Dı nameyê xwe da jı dewletê xwest ku lı başûrê Kurdıstan wezîyeta xelkê feqîr bê guhartın. Nexweşxane bêne qêkırın û jı alîyê sıhetê va gav bêne avêtın. Perwerdî bê tekûskırın. Hıkûmatê bersıva van daxwazan ne da. Dı ser da jî, Şêx Ehmed Berzanî û hınek perpırsîyarên Berzan gırtın bırın başûrê Iraqê bajara Hılayê. Bı vesîta Şêx Ehmed nameyek jı Mela Mıstefa Berzanî ra şandın ku derhal teslîm bıbe.
 
Dı wê demê da hın sazûmanên netewî wek Hîwa, Rızgarî, Şoreş û Yekîtîyê [ebat hatıbûn damezırandın. Mela Mıstefa bı van sazîyan ra cıvînan qêkır û wan lı ba hev kom kır. Sazîya Hîwa jı Hıkûmatê û sefaretên dewletên mezın ên lı Bexdayê ra name û daxwıyanûyan şand ku bı her awayî bı Mela Mıstefa Berzanî ra ne û alîkarî wî ne.

Dewletê heroj lı dû hev polosên bıqewetkırî şandın ser Pêşmêrgeyên dı serhıldanê da. Bele her car polos şıkestın û Pêşmêrgan bı serkevtınên mezın tım sîlehên polosan kırın destên xwe. Lı Mêrge Sorê qerpqolek esksr jî teslîm sıtandın. Dewleta Iraqê alîkarîya Ingılîzan gırt û ordîyê şand ser Mela Mıstefa Berzanî. Em dıkarın bêjın şerên ku dı sala 1943`an da qêbûn, dı temaman da Pêşmêrge bı serkevtın û qehremanî berxwe dan, esker şıkênandın. Gelek sîleh û cebxane kırın destên xwe. Lê jı alîyek va Kurdên feqîr, jı alîyê dın va ordîtanya zengîn, jı alîyek va tıneyîya Kurdan, jı alîyê dın va zengînî û modernîya Ingılîzan, dı ser da jî dewleta Ereban a nû ku gelek qavsor bû, Kurdanmecbûrê rîya aşîtîyê dıkır. Dewleta Iraq aşîtî ne dıxwest. Berzanî û hevalbendên xwe bı qehremanî şer dıkırın û bêqarîya dewleta Iraqê nîşan dıdan. Mela Mıstefa û zabıtên Ingılîzan ên temasê lı Mêrga Sor jı bo aşîtîyek hatın cemhev. Mela Mıstefa van şertên xwe jı wan ra got :

1. Lı mıntıqa Kerkok, Erbıl, Sılêmanî, [anıqîn û Dıhok ıdareyek mıxtar bê danîn.
2. Dı hıkumatê da wezaretek bê qêkırın ku jı Kurdıstan berpırsîyar be û jı bo vê wezaretê wezîrek Kurd bê nîşandan.
3. Jı her wezîrek Kurd ra cîgırekê Kurd bê tayınkırın.
4. Zımanê Kurdı bıbe zımanê rısmî.
5. Lı Kurdıstan reformên aborî bên tekûskırın. 

Pıştî gelek gıftûgoyan dı navbera dewleta Iraqê û Kurdan da ev xalên han hatın qebûkkırın.

1. Erdên ku Pêşmêgan kırıne bındestên xwe, tê bımîne dı bın qontrola wan da.
2. Dı serhıldanên bakûrê Iraq (Kurdıstan) da kesên hatıne gırtın, bên berdan û azad bıbın.
3. Tê sîlehên pêşmêrgan ên ku dı şer da jî sıtandıne bımîne dı destên wan da.
4. Jı bo Kurdıstan mecbûr xwarın, tıştên xwedîkırınê û ên aborî bêne amadekırın.
5. Jı bo qand û perwerdîyê jı Kurdıstan ra mıxtarîyet bê sazkırın.
6. Idarekırına Kurdıstan bıkeve destên Kurdan.
7. Hıkumeta Iraqê jı bo avakırına û vekırına dıbıstanan û nexweşxanan tê melzemeyên pê ıhtıyacî heye bıde. 

   
Jı bo bı nîyeta xwe a qenc bawerîya hıkûmatê bîne, Mela Mıstefa Berzanî qû Bexdayê. Heke  Hıkûmatê hın tıştan anî cî jî, belê dılê wan ne bû temamîya xalên peymana lıhevhatınê tedbîq bıkın. Dılê wan hebû Mıstefa Berzanî tevqîf bıkın an bı rîya tarîtîyê da bıkujın. Berzanî bı van fêlên hıkûmatê hısîya û dı meha sıbatê sala 1944`an jı Bexdayê derket qû Kurdıstanê.
    
Dı Hezîrana sala 1944`an da hıkûmeta Nûrî Seîd  ket û dı cîyê wî da Elî Pacecî hıkumeta nû damezırand. Elî Paqecî bı du rûyî herelet kır û dı du da jî peymana ku dı navbera wan  û Kurdan da hatıbû ımzekırın pêk nanî. Jı alîyê dın va jı bo hereketên Kurdan jı holê rake planan qêkır. Hereketek kır nav ordîyê û ordîyê amadeya hıcûma ser Kurdıstan kır. Mentîqa serhıldanê jî hazırıyên xwe kır û Pêşmêrga dı  sê cepandan da jı şer ra amade kırın. Mıstefa Xoşnav û Muhammed Kutsî bûn kumandarê cepeyê rojhılat, Izet Ezîz û Evdılhemîd Bekır bûn kumandarên cepeyê rojava, Sılêman Berzanî bû kumandarê cepeyê başûr. Komîta azadîyê dı bın seroktîya Mela Mıstefa Berzanî da, dı nav gel da xebatên serhıldanê bı pêş va bır.

Hıkûmatê dıxwest hereketê Kurdan bı darê zorê jı holê rake. Dı Temûza sala 1945`an da 25000 esker şand mıntıqa Zaxo, Amadîye, Akra û Rewandızê. Hıkumatê bıryar da ku dı meha Tebaxê sala 1945`an da hıcûmê Kurdıstan bıke. Dı bın kumandarîya  generalê Ingılîz Renton da ordîya Iraqê dı meha Tebaxê sala 1945`an da êrîşê Kurdıstan kır. Qend fîloyên fırokên şer jî, jı jor va alîkarîya ordîyê kırın, gund û bajarên Kurdıstan dan ber bımban. Dı 07.08.1945`an da ordîyê dı bın alîkarîya bımbekırına fırokên şer da hıcûmê Rewandızê kır û xwest qewetên Berzanî jı hev veqetîne.
  
}ewetên hıkûmatê bı teknıkî, bı melzeman, xwarın û vexweınê û bı jımarî jî, jı qewetên Berzanî gelek zaftır bûn. Dı bın van kêmasîyên gıran da Pêşmêrga bı qehremanî şer kırın û gelek caran derbên gıran lı ordîya Iraqê xıstın. Dı serê meha Êlûnê da şeren gelek xwînrêj qêbûn. }ewetê hıkûmatê bı alîyê Rewandız û Akrayê va hıcûmên xwe berdewam kırın û dı van hıcûman da Kurda gelek zerar û zeyîat dan wan. Pêşmêrga, eskeran jı mıntıqa qîyan bı paş va şıkênandın û wan jı qîyan deranîn. Berzanî hıcûmê ser Erbîlê kır. Berzanî lı Ingılîzan bang kır ku ordîya wan alîkarîya ordîya Iraqê neke. Ev banga Berzanî, Ingılîzan ne da sekınandın û ordîya xwe şandın ser Kurdıstanê alîkarîya Ereban. Pêşmêrga ordîya Iraqê kırıbûn bın eblûqeyê û hawîdorê wan gırtıbûn, tê bı temamî wan ımha bıkırın. Ingılîzan dîtın ku Kurd ordîya hıkûmatê perîşan dıkın û nêzî Kerkokê dıbın. Seba vêkê bı ordîya wan û bı fırokên şer hıcûmê da ser Kurdan. Vê yekê dan ber qavên xwe ku tê jı ordîya wan gelek kes jîyana xwe wında bıkın heke ew ordîya Iraqê jı eblûqêyê derının. Jı wan ra mafên wan jı jîyanwındakırın û kuştına eskerên wan gırîngtır bû. Seba vê yekê xwestın ordîya  Iraqê jı bın dorgırtınê derînın û wan jı destên Kurdan xılaz bıkın. Ordîya Ingılîzan jı sê qengan va meşîya ser Kurdan. Jı jorva jî ; şervanên Kurd, gundên wan, zevî û heywanên wan bımbe kırın. Jı 50`yan zêdetır gund û bajarên Kurdan bı bımban wêrankırın. Pîlotan jı fırokan bı tıfıngên makînelî û bımbeyan gule barandın ser  jın, zarok, kal û pîrên Kurdan.

Ordîya Ingılîz hawîdorê şervanên Kurd gırt û jı jor va bımban barand ser wan. Dı roja 25.09.1945`an da nêzî bajara Berzan şerek gelek gıran û xwînrêj qêbû. Şervanên Kurd xaza (qembera) dor xwe qulkırın û jı nava xazê derketın, bı paş va kışîyan. 6`ê meha Cotmehê sala 1945`an, hêla Berzan kete destên ordîya Ingılîz û ordîya hıkûmatê. Qara Kurdan ev mabû ku Iraqê terk bıkın. Heke lı ser erda xwe bıman, tê bı hezaran jın, zarok û kesên bêguneh bıhatın telefkırın. Berzanî û şervanên wî bı jın, zarok, kal, pîr, nexweş û bırîndarên xwe va ku nêzî 10 hezar kes bûn,  ketın ser rîya Iranê û hıdûdê Iraqê terkkırın. Dı rê da bı sedan zarok, jın, bırîndar û nexweş jîyana xwe jı dest dan. Kesên sax jî, dı rê da jı tıneyî û belengazîyê nexweş ketın û mırın. Mıstefa Berzanî  dı roja 11.10.1945`an da derbazî Iranê bû. wê demê wezîyeta Kurdên Iranê qenc bû û lı damezırandına komara Mehebadê dıgerîyan. Berzanî xwe gıhande wan û bû alîkarî ılankırına komara Mehabadê.