Yekê Gulanê sala 1920`an bi protokola San-Remo, Sûrî ket bin destê dewleta Firingsiz.

Piştî serhildana Şêx Seîdê Kal gelek ronakbîr û zanayên Kurd revîyan çûne Sûrîyê û li wir xebatên xwe ên gelek hêja domandin.

Rojname çapkirin û ji bo gelê Kurd gelek kiryarên giranbiha pêkanîn. Piştî şikestina serhildanên li Tirkîyê û Iranê, Sûrîye bû warê zana û welatparêzên Kurd.

Dîsa piştî pelişandina serhildana Dêrsimê sala 1038`an jî Kurdên wek Nûrî Dersimî çon Sûrîyê û bi vî awayi jiyana xwe ji kuştin, hepis û zîndanan azad kirin. Sedem vê yekê Surî bû ciyê xurtkirina welatparêzî û çanda Kurdî.

Di sala 1938`an da Firingsiz ji Sûrî derketin û çontrol bi temamî ket bin bandora Ereban.

Em dikarin bêjin ku ji wê rojê û virda, Kurden Sûrî ketin nav bê dengîyek û dijî rejîma Bees serhildanîyek çekdarî, an jî serhildanîyekê sîyasî ku deng derine nikaribûn bikin.

Li Sûrî rejîma Hafiz El-Esat, Kurdan hevwelat jî çebûl nekir, wan di nava welatê wan da li ser erd û axa wan bîyanî hişt. J

îyan ji wan ra kir jehrî. Her tiştê  ihtîyacîya wan, wek nan, ar, şekir, cil, libas ji wan ra kir çar çet, pênc çetê bihatir kir.

Kurdek nikaribû li ser erdê xwe ji xwe ra xanîyek ava bike. Dema Kurdek li bajarek Sûrî mecbûr li otelek bimîne pênç çet bi bahatir heçê şeva otele dide. Hebûna Kurda li ser welatê Sûrî hatîye inkar kirin.

Rejîma Sûrî di bin navê sosyalîstîyê da cîhana Kurdan li wan teng kir, xist wek mezarek. Tiştê heri dil êş ev bû ku gelek Kurdên sosyalîst metih û fortê rejîma El-Esat didan û vê rejîmê, rejîmek sosyalîst di nexirandin, hal û pergala Kurdên Sûrî nedidîtin.

Hin kesên Kurd jî ku ji bo Kurdistanek yekbûyî û sosyalist şerê çekdarî dikirin ji bo mafên xwe dibûn maşa Sedat û digotin ku axa Kurdistan di nav dewleta Sûrî da tine û Kurdên li Sûrî mêvanin.

Yanî bi kurtî inkarîya parçê Kurdistan li Sûrî dikirin û vî tiştî bi navê welatparêzîyê ji Kurdan û kesên din ra şirove dikirin.

Tiştê heri xirabtir jî ev bû ku bi sedan Kurdên Sûrî dibûn hevalbendên van kesan. Evan kesan ji bo dewlet û rejîma Sûrî ra bi sedan Kurd işkence dikirin, wan dixistin Kolê dewletê..

Kurdên Sûrî, piştî Hafiz Esat, hêvîyek kirin ku lawê wî Beşar Esat Kurdan çebûl bike.

Belê nexapin Beşar ji bavê xwe jî xirabtir kir û di  meha Adarê sala 2004àn da li Şamê çetlîamek da kirin.

Li Sûrî tu heçek demoçratîk ji Kurdan ra nîne. Heçê gelerî, sîyasî, çandî û civakî li Sûrî ji Kurdan ra tune.

Li Sûrîyê bê lihevhatîna bi dewletê ra ne çareye ku Kurd bikiribin xebatek sîyasî bikin.

Hêzen ku bi dewletê ra lihev hatin û xebatek sîyasî kirin, zerarê vê xwebata xwe bi barek giran dan xwe û gelê Kurd.