Pıştî jı welatderketına Berzanî dîsa lı Iraqê dı navbera Kurdan û dewleta Iraq da car car şer cêbûn. Dı sala 1946`an meha Nîsanê da lı mıntıqa berzan şerek qêbû. Hıkumetê jı bo temamîya hakımîyeta xwe 2000 esker şand Erbîl, Mosıl, Kerkok û Sılêmanîyê.

Gelek hevalbendên Berzanî hatın gırtın. Dewletê dı xîyaba Mela Mıstefa Berzanî, Şêx Ehmed Berzanî û zabıtên Kurd ku dı ordîya Iraqê da bûn û alîkarîya Berzanî dıkırın, bı temamî 35 kesan mehkûmê ıdamê kır. 80 Kesan jî cezayê  mıebed hapıs dan. Dı nav kesên ku hatın ıdamkırın Mıstefa Xoşnav û Izet Evdılezîz jî hebûn. Berî bê dardakırın Mıstefa Xoşnav lı ser kursîyê ıdamê gotınên xwe ên dawî wıha got:
   
“Gelî celadan, jı efendîyên xwe ra bêjın ku tê gelê Kurd gerewa xwîna mın hıldın. Ez bawerî bı qeweta we naynım.  Tê gelê Kurd navê mın jıbîr neke. Tê navê mın bıbe sembola zanîna gelê Kurd. Ez jı mırına dı ber welatê xwe da şeref dıgırım.”
Izedîn Evdılezîz jî van gotınan dıbêje:
 “Dara azadîyê bı xwîna mın û a hevalên mın hatîye avdan. Dara azadîyê tê dı demek nêzîk da kulîlkên xwe veke û fêkîyê azadîyê û bextîyarîyê lı welat bıreşîne.”
  
Welatparêzên ku tên dardakırın, sıetek berî dardakırına xwe vî nameyî jı gelê xwe ra dınıvısînın:

“Xwuşk  û Bırayan!  Me vî nameyî  sıetek pıştî ku bıryarê dardakırına me jı me ra hate gotın nıvısand. xwuşk û Bırano! Tê jîyana me a ku dı bın êsîrtîya emperyalîzmê da bê derman maye, pıştî nıvısandına vî nameyî, êdî 14 sıetê dî jî  bı tenê dom bıke. Me wezîfa xwe a bı rûmet û bılındî dıjî gelê xwe bı fedekarî û cefakarî , bı awayek zanebûn pêkanî. Sedem vê yekê em bê hısab bextîyarın. Em dıxwazın ku wın dı nava bıratî û yekîtîyê da hev bıgrın û mıcadeleyê bı domînın…  Cehalet dıjmınê me ye. Bı temamîya qeweta xwe dıjî cehaletê şer bıkın. Mırına me a bı der û xem dı rıya azadîya gelê Kurd da nîşana ıspata mıcadelekırınê ye. ......   Hevalno, sê darên ku bûne lıngên dardakırına me nıkare bawerîya me a dı rîya azadîyê da bıde sekınandın.  ......... Jı bo yekîtîyê, jı bo azadîyê bı pêş va!.....”           

Mele Mıstefa Berzanêyê nemır dı roja 18.06.1947`an da, qewan mın ewılî jî got dı bın zılm, zor û zordestîya eskerê Irane da derbazî erda Sovyetîstanê bû. Bı salan lı Sovyetıstanê Penaber jîyana xwe bı hısreta Kurdıstan, gelê xwe, zêq û zarokên xwe derbaz kır. Lı Sovyetîstanê, bı 500 qehremanên pêşmêrgeyên hevalên xwe ra gelek zorî, zordestî, bêmecalî, zehmetî, derd, keder û eleman dît ın.
 
Pıştî ku Mela Mıstefa Berzanî  bı 500 hevalên xwe ra derbazî Sovyetîdtanê bûn, hereketê azadîya Kurdan lı  Iraqê ket nav sıstîyê. Kurdıstana dı destê dewleta Iraq da demek dırêj ma bê deng. Kurd mane bê hêvî. Belê dılê Berzanî jı Kurdıstan ra davêt û dıxwest rojek zûtır vegere welatê xwe Kurdıstan.  Dı dawîya salên 50`yî da qıralîyeta Iraqê ket nav boranek.  xelkê Iraqê roj bı roj nerazîbûna xwe bı eşkerî nîşan dıda. Dı nav ordîyê da zabıtan sazûmana „Zabıtên azad“ bı dızî damezırandın û jı bo azadîyê xebat kırın. Zabıtên Kurd jî bı vê sazûmanê ra peyvendî danîn. Generalê Kurd Fuat Arıf bı vê sazûmanê  va xebatên bı  dızî meşand. Dı sala 1958`an da buyêrên fıre û gırîng lı Iraqê qêbûn. Dı roja 14`ê Temûzê sala 1958`an da Evdılkerîm Qasım lı Iraqê derbe kır û şoreşa 14`ê Temûzê pêkanî. Eskerên şoreşker serê sıbê zû sıet dı 03.00`da ketın Bexdayê, Qıral Feysalê Haşımî jı ser text xıstın.  Evdılkerım Qasım dı dîtoka Iraqê da cara ewıl lı Iraqê komarê ılan kır û bû serokkamar. Du kesên Kurd Mehmûd Salih Mehmûd û Mıstefa Elî bûne wezîrê saxî û wezîrê edaletê. Şûra dewletê a bılınd jı sê kesan qêbû û yek jı van sê kesan Kurd xalıd Nexşîbendî bû. Ev yek jî nîşan dıda ku wezîyeta Kurdan lı Iraqê bı vê şoreşê dıhat guhırandın..
  
Sedem vê şoreşê, sembola şerê azadîyê rehmetîyê Mela Mıstefa Berzanîyê nemır, pıştî  11 sal, 4 meh û 10 rojan, roja 06.10.1958`an zıvırî welatê xwe Kurdıstan, nav gelê xwe, mal, zêq û zarokên xwe.  
  
Dı dema Evdılkerım Qasım da, fersendek dûvkurt jı Kurdan ra derket. Mela Mıstefa Berzanî bı Evdılkerım Qasım ra hevpeyvendınek danî. Berzanîyan pıştgırtına Evdılkerım Qasım û şoreşa 14`yê Temûzê kırın. Belê pıştı demek Evdılkerım }assım lı ser sözên xwe nesekınî. Dı serê Gulana 1961`an da Berzanî bı temamî Bexdayê terk kır. Şerê azadîyê car dın, dı roja 11.09. 1961`an da serhıldana Êlûnê bı awayek qekdarî destpêkır.
    
Roja 03.03.1959`an jı alîyê karbıdestên Iraqê va qar qehremanên Kurd Izet Evdılezîz, Mıstefa Xoşnav, xêrula Kerîm û Mehmûd Kutsî ku jı alîyê dewletê va hatıbûn dardakırın, pıştî şehîtkırına xwe hatın bexışandın û ıtıbara wan paşkî hat dan.
  
Roja 08.02.1963`yan Evdılselam Arıf bı alîkarîya mılîyetqîyên Ereban rejîma dıktatorîya eskerî lı Iraqê sazkırın. Evdılselam Muhammed Arıf  bı bırayê xwe general Evdılrıhman Arıf va, dı roja 18.11.1963`yan da derbeyêk dewletê qêkır û bû serokê mıtleq ê Iraqê. Dı roja 21.09.1965`an da kesek sıvîl Evdırıhman El Bazaz bû serokê dewletê. Partîya Bees dı bın hakımîyeta General Hesen El Bekrî da, roja 17.07.1968`an derbe kır û bû serokkomarê dewleta Iraqê. El-Bekrî hıkîyêm xwıst destên xwe, tovê şowenîstîyê xurttır reşand û kesên wek Sedam Huseyn derxıst holê.
 
Şerê azadîya Kurdan dı bın seroktîya Mela Mıstefa Berzanî da bı her awayî, dı bın şert û şırûtên gıran da bıqehremanî hat meşandın. Dı sala 1970’yan da rejîma Bees mecbûr ma bı Kurdan ra lı hev were. Heqê otonomîya Kurdan qebûl kır. Dı navbera rejîma Iraq û serokê nemır rehmetîyê Mela Mıstefa Berzanî da peymana otonomîyê hat ımzakırın. Lê pıştî  qonaxa aşîtîya mıweqet, jı sala 1970`yî  vırda demekê dırêj Kurd hêvîya pêkanîna Peymanê sekınîn. Dı 11` ê meha Adarê sala 1974’an da dewlea Iraqê qanûna nımra 33`yan qebûl kır. Belê şertên vê qanûnê pêk nanî. Dîsa şerê  qekdarî destpêkır. Bı alîkarîya Emrîka, Îran û Iraq peymana Cezayîre ımzekırın. Emerîqa û şahê Îranê alîkarîya xwe jı Kurdan bırîn Şerê Kurdan bı awayek zılımdarî hat perqıqandın, bı sed hezaran Kurd Koqber bûn, jı ber zılma dewleta Iraqê revîyan. xwestın dı ser Tırkîyê da derbazî Iranê bıbın. Belê Ecewıtê demoqrat (!) ku bı dengên Kurdan û alîkarîya Kurdan bıbû partîya herî mezın û serokwezîrî gırtıbû, rıya reva Kurdan venekır, nehışt Kurd dı ser Tırkîyê da derbazî Iranê bıbın. Bı sedan Kurd hatın qetılkırın. Bı sedan gundên Kurdan hatın wêrankırın, kambaxkırın.  Tevgera Kurd bı awayek xırabî dîsa şıkest.
      
Kurd bı cıvakî hatın qetılkırın û sırgunkırın. Gundên Kurdan hatın valakırın. Kurdan bı zar û zêqên wan va jı ser erda bav û kalan rakırın, şandın başûrê Iraqê ser erd û awa bê bereket û qol. Erebên ser wê erdê jî anîn Kurdıstan. Dewleta Iraq xwest ku Kurdıstan jı Kurdan vala bıke û bı Ereban tıjî kes bıke. xwest ku lı Kurdıstan, jımara Kurdan kêm bıke, wam lı welatê wan bıke kêmketî yanî akalîyet. Armanca dewleta Iraqê ev bû:

1. Lı Kurdıstan Kurd kêm bıbın, pıranî bıkeve destê Ereban.
2. Lı ber hıdûdê Tırkîya û Îranê xetek jı Ereban qêke.
3. Peyvendîyên Kurdên Tırkîyê, Îran û Iraqê jı hev bıqetîne.
4. Bı terora dewletê kesên rêzan, reber û serokên Kurd zîndan bıke, nefî bıke an jı holê rake, Kurdan bê serî bıhêle.
5. Bı dewleta Tırkîyê û Îranê ra hevbendî qêke, dıjî pırsgırêka Kurd bı wan ra hereket bıke û bı hev ra dewa Kurd jı holê rakın.
6. Kurda bıbe nav Ereban wan bı vî awayî asîmîle bıke.

 
Dewleta Iraqê 700.000 Kurdan jı başûrê Kurdıstan deranî, nefî kır qolên başûrê Iraqê. 1222 gundên Kurd jı ınsanan vala kır, şewıtand, bımbe kır, kavıl û wêran kır.        

Her qıqas rejîm dı bın bandora El-Bekır da xuya dıkır jî, belê teşîya ben rêsandınê dı destê Huseyn Sedam da bû. Jı dema hakımîya El-Bekır û vır da, roj bı roj bandora Sedam xwe lı her alî pêqa û hakîmîyet bı temamî dı sala 1979`an da xıst bın destên xwe. Dı sala 1982`an da Sedam bı Tırkîyayê ra peymanek bı dızî ımze kır. Lı gora vê peymanê dı şerê dıjî Kurdan da eskerê dewletek dıkarıbû 17 Km bı nav erdê dewleta dî va here. Tırkîya, PKK`ê kır hıcet û bı dehan car kete başûrê Kurdıstan, derb lı Kurdên başûr da, serhıldana wan kır nav alozîyan.
 
Şerê Iraq û Îranê Kurdıstan perîşan kır. Jı alîyek va Îran, jı alîyê dın va Iraq lı ser erda Kurdıstan cerıbandına qekên xwe kırın, aborî û cıvakîya Kurdan tarûmar kırın. Dı cîhanê da cara pêşîn Emrîka dı şerê cîhanê ê dıduyan da bımba atomê avêt ser du bajarên Japon, Hıroşîma û Nagazakî û caran dıduyan Sedam Hıseyn dı 16ê meha Adarê sala 1988`an da  bımbeyên gazê avêt bajara Helepqê. 5000 kes, zarok, jın, mêr, kal, seqet dı demek kın da jıyana xwe wındakırın, 10000 kes bırîndar bûn, seqet man û bı hezaran kesên dın heta îro nexweşanî û seqetîyan jı ber vê jarê dıkşînın.

Kesê ku zalım be xwedê jê ra lı hev nayne. Zalım, dîktator kengê be belayên xwe dıbînın. Lı Iraqê yek hakımek hebû ew jî Sedam Hısyn bû. Kesî dı ser xwe da qebûl nedıkır. Qavsor bıbû. Dıbêjın ecelê se tê, dıqe nanê şıvan dıxwe. Sedam, pıştî sekna şerê Iraq û Îranê avet ser Quweytê. Emrîqa lı sedam xıst, wî jı Quweytê deranî. Sedam xwest gerewa şıkestına Quweytê jı Kurdan bıgre. Hıcûm da ser Kurdıstanê û bı sedhezaran Kurd revîyan, lı hıdûdê Tırkîyê û Iranê dı newal, qîya û banîyan da bê jımar zarok, jın, kal û pîr jıyana xwe wındakırın.

Ev kesên ku van Kurdan dıkujın, bırîndar dıkın û jehrîyê davêjın ser wan Mısılman ın. Sedamê xwînmıj bı Kur`ana Bîroz va derdıkve dadgehê. Bı mılyonan kes vî Mısılman dıhesıbînın û sedem Sedam jı Emerîqa acız ın. 

Hın kes , hın tıştan nabînın. Hın Kurdên nezan dıbêjın ku PKK dı cîhanê da Kurdan da naskırın û problema Kurd kır rojeva cîhanê. Hın kes tıştên dî dıbêjın. Belê naskırına Kurdan dı qırnê bîstan da lı cîhanê, kes nıkare ınkarîya xızmetên Mele Mıstefa bıke. Helbete xızmeta Mele Mıstefa Berzanî gelek mezıne û demxa xwe lı dîroka Kurdıstan xıstî ye. Helbete bı hezaran, heta bı mılyonan kesên dın, jı bo azadîya Kurdan canê xwe feda kırıne. Helbete serok û rêzanên Kurd ên ku dı vê rîyê da canê xwe fedakırınê bê jımarın. Belê dı dîroka Kurdıstan da rev, mırın û perîşanîya Kurdên başûrê Kurdıstan ku jı ber zılma Sedam dı sala 1991`an da ketın newal, kendal, darıstan û qîyan bû sebebê şarenûsîya problema Kurdan. Perîşanî û mırına  van kesên ku jı ber Sedam revîyan, problema Kurd kır rojeva cûhanê û bû sebebê avêtına xımê azadîya Kurdan û damezırandına dewletek Kurd. Dîroka Kurdıstan jı roja ku Kurdên başûr bı hêla Tırkîyê û Îranê va revîyan hat guhartın. Ew roj bû roja destpêka azadîya Kurtd û Kurdıstan. Jîyan jı destdana Kurdên dı newal, qîya, darıstan û banîyan da, bû xerentîya azadîya me Kurdan. Pêwıste tım û tım rehmetê lı wan Kurdan bînın, wan jıbîr nekın, jı wan ra mınetarbın û wan bı herfên zêrîn bıkın dîroka Kurdıstan.  

Ne PKKê û Apo Kurdan kır tojeva cîhanê Dı van bûyêran başûrê Kurdıstan da Kurd gelek perîşan bûn, ev perîşanî problema Kurdan kır rojeva cîhanê. Ez dıkarın bêjım ku ev buyêr bûne destpêka azadîya Kurdên Başûr û tê bıbın destpêka azadîya temamîya Kurdan û Kurdıstan. Rejîma Seddamê zalım xwest fermana qırkırına Kurdan derêxe û Kurdan jı holê rake. Bı hezaran gund û bajarên Kurdıstan Kavılkır. Bı dehhezaran Kurd wında kır, xwest kokê wan lı ser vê cîhanê nehêle. Belê ev buyêrên sala 1991`an jı Kurdan ra temel û xîmên dewletavakırınê bı awayek saxlemî avêtın. Kurdên Başûrê Kurdan jı we demê û vırda lı ser wî xîmî kevır lı ser kevırê datînın û Kurdıstan jı bo dewlet damezırandınê amade dıkın.

Îro lı Başûrê Kurdıstan xîmê dewleta Kurd tê avatın, Bı rastî xîm hatîyê avêtın û lı ser vî xîmî dîwarê dewletê tê avakırın. Ev xîm, roja ku Kurd jı ber zılma Sedam bı hêla Tırkîyê û Îranê va revîyan, bı belengazî, perîşanî, zehmetkêşî û mırına wan kesan hat avêtın û dîwarê dewleta azad lı ser tê avakırın. Em deyndarê wan kesan ın ku jîyana wan bû sebebê dewlet avakırınê. Ev azadî jı Kurdan ra pîroz û bımbarık be...