Qeroyê Virek çîrokvanekî gelek bi navû deng bû. Mehên zivistanê gund bi gund digerîya. Biçuya kîderê, gundî li der dora wî dicivîyan û wan şevên sar û dirêj bi çîrokên wî derbasdikirin. Carcaran bi dil û can dibun guhdarvanên çîrokên wî, carcaran jî bi henekan qilfê xwe bi wî û çîrokên wî dikirin. Gorî çîrokên wî navê wî jî dihat guhartin. Dema ku bi dilê gundîyan bi rêva biçuya, navê wî dibû Qeroyê çîrokvan, dema ku gorî dilê xwe çîrok bigota û çîrokên wî li gundîya xweş nehata, wê carê jî navê wî dibû Qeroyê Virek.

Hinek şevan wî dest bi çîrokekî dikir, ji dirêjîya çîrokê dawîya wî nedihat. Dev û lêvê wî ziha dibû, lê feyde nedikir, lewra cemaatê nedixwest dev jê berde. Hata ku çîrok neqediyaba, tu kes ji cîyê xwe ranedibu û nediçu malên xwe. Dema ku Qeroyê Virek bîhna xwe digirt û zihabuna dev û lêvên xwe paqiş dikir, mirovên di cemaatê da runiştî dor bi dor dest bi pesnê wî dikirin û serê carê "bila saata te xweş be çîrokvanê mezin" digotin. Lê hinek şevan jî Qeroyê Virek kîngê ku dest bi çîrokê dikir, hemû gundîyên li derdora wî yek o yek berê xwe didan kulekê û ji hev ra "ca xêra xwe li kulekê binêrin, ba û bahoz destpêkirîye, herder fizilduman e, emê çawa herin malên xwe" digotin û dixwestin Qero dev ji çîrokê berde. Ji van gotinên cemaatê Qero jî fêm dikir ku ew îro çîrokan naxwazin. Ji ber wê yekê, wî jî dev ji çîroka xwe berdida, dest davit qutîya xwe ya titunê, hêdî hêdî ji xwe ra cixareyek dipêçand. Wê demê di cemaatê da bêdengîyek çêdibu, tu deng ji kesî dernediket. Hineka meseleyek davit nav cemaatê lê zêde nedikudîya. Qasî kişandina cixareyek şunda çavê herkesî carek din ber bi Qeroyê Virek dizivirî, lê wêcarê jî wî guh nedida cemaatê û gorî dilê xwe dest bi henekan dikir. Henekên xwe wek mîna kurteçîrok dixemiland. Di hemû kurteçîrokên wî da, qehremanê wî jî ew bi xwe bû.

Tê zanîn ku di civatên paşdemayî da mirovên herî pêşverû; melle, dengbêj û çîrokvan in. Pêşverûtîya melan ji îlmên wan, ya dengbêj û çîrokvanan jî ji gera wan tê. Şev û rojên wan bi gerê derbaz dibu. Dîtinên wan ji wan ra dibun tecrubeyên zanînê. Bawerîya olî ya dengbêj û çîrokvanan jî gorî gundîyan kêm bun. Loma, bi taybetî çîrokvan, ne ku tenê bi gundîyan ra, bi bîr û bawerîyên wanên oli ra jî qilf û henekên xwe dikirin. 

Qeroyê Virek jî wexta dest bi henek û kurteçîrokên xwe dikir, ne parastina Xwedê ne jî ya pêxember diket bîra gundîya. Daxwazên hemûyan yek tiştek bu ku, ew jî, bi gotinên Qero ewê çiqwas bikenin. Qero jî wek mîna çîrokvanên din ev dizanî bu. Sedem wê yekê bê tirs û bê xof laqirdîyên xwe bi herkesî ra dikir. Muhatabê wî carcaran mezinên gund, carcaran şêxê tarîqatê, carcaran jî qasidên Xwedê dibu. Lê bawerîya wî çiqas tune ba jî zêde ber bi Xwedê nediçû.

Di şevekî dirêj da wî çawa dest bi mesela xwe û ruhustîn kir, sîya tirs û xofê di navbera cemaatê da derbas bu. Hinekan bi dengî, hinekan jî bi pispisek li çavê xwe nihêrîn û eşheda xwe anîn. Lê dîsa jî li dij Qeroyê Virek derneketin. Qero jî bi wê rihetîye dest bi kurteçîroka xwe a di navbera wî û ruhustîn da derbas bibu, kir û got:

"Ez isal payizê ji bo hêrandina ard çum aşê Abo. Dema ku min li ber derê aş serê ga girt, nîr ji histîyên wan berda, baranê destpêkir. Baran, icar baranek çawa, we qed digot ji ezmanan avê bi elban li ser mirovan da dirijînin. Neyse ez serê we neêşînim, min gayê xwe berda, genimê xwe kişand hundir, tarî jî ket erdê. Li ber aş Mihemedê Abo tenê bû, ji min ra çayek wek mîna xwîna kêrguşgê çêkir û danî ber min. Ji min ra got; ,Qeroyê min, dora aş dora teye. Ocaxa agir dişewite, Ça te jî hazir e. Min eyarê çeqçeqê jî kirîye. Hêdî hêdî genimê xwe bihêre, ez jî îro herim vê şevê nav zar û zêçên xwe da derbaskim.'

Mihemed aş li hêvîya min hîşt û çû. Min jî derîyê xwe girt, hatim li ber ocaxê runiştim, li alîkî bihn li cigara xwe dixim li alîkî jî çaya xwe, çaya ku wek mîna xwîna kêrguşgê, diqultînim. Li derva dîsa baranê destpêkirîye, ewrê reş tijîbune, di jor da wek mîna kanî dibare û av wek mîna lehîyê diherike. Gelek zeman derbas bu, ez hinek tevlixew bibum ku, bi vekirina deri va nişkêva ji cîyê xwe va veciniqîm. Min çavê xwe vekir ez çi bibînim, kaleki tîr û dirêj, derî da ket hundir. Ji serî  hata lingên wî di nav kincekî sipî da ye. Ruyê wî yê çur û sipî hata navika wî dirêj buye, di bin çengê wî da jî defterek reş û qalind, bi defterê zexm girtîye. Dema ku du sê gav avêt û ber bi min hat, min xwe  hil da, wî jî selam da min û got:

- Ez ruhistînim, bi emrê Xwedê hatime nuha ruhê te distînim.

Çawa wî wusa got, min bi derbekî va dest avêt lagana xwe ya Uriz kişand û namluyê dirêjî wî kir. Bawer kin min çawa lula laganê ber bi wî kir, reng û rûyê wi hat guhartin, dest û lepê wî lihevket. Bi dengekî tirs got:

- Qeroyê min wek pîna piling ji cîyê xwe qil nebe û hêrs nekeve, ezê careki din binêrim, dibe ku min navê te û hineka tevlihev kiribe.

Ser wê yekê min jêra got, ez ruhistîn muhistîn nasnakim, li kê digerî bigere û zu bibîne, sebra min nema. Feqîrê xwedê ji tirsa ricifî û zu bi zu rupelên deftera xwe li hev qeliband û dawîyê da got:

- Qeroyê min, min bibaxşîne, min navê te û yekî din li hev qelibandîye. Mirovê ku ez ruhê wî bigrim ew tu ninî. Lagana xwe berjêrke ku hê qeza û belayek ji destê te dernektiye.

Ser vê uzr û gotinaq wî min legana xwe şunda kir berika xwe û jê ra got, tu ruhistînî, kî yî ez nizanim, lê carek din wuha dernekeve pêşîya min, iro qezayek ji destê min derneket, lê carek din tu tu carî ji destê min nikarî bifilitî.

Kalê min pişta xwe da min û ji nişkêva wunda bu. Pîştî windabuna wî ne xew kete çavên min, ne jî çayê di ber min da çû. Hata sibê cixare li ser cixarê kişand. Piştî azandina melê sibê Mihemedê aşvançî ji derda ket hundir, hêrandina genimê min jî hêdî hêdî xilas bû. Min ardê xwe valayî çewalê xwe kir. Devê çewalên xwe jî yek o yek dirut û avêt ser erebê. Gayê xwe li erebê girêda, xatirê xwe ji Mihemed xwest û berê xwe da gund. Ji wê rojê virda jî çûyîna aşê Abo li xwe heram kir."

Piştî kurteçîroka Qeroyê Virek, cemaatê da tevlihevîyek çêbu. Hinekan ji tirs û xofa ruhistîn û ji bo gotinên Qero xwe gunekar dihasibandin û tobedarîya xwe danîn ziman.  Hinekan jî bi kêf bê tirs, wek mîna Qero qilfê xwe bi ruhustîn dikirin û digotin, "malxirab hemu ku te ruhistîn bi dest xistibu, te heft derb serda valakira, em jî jê xilas dibun, tu jî".

Carek din cemaat tevlihev dibu, li alîki tobedarîya kal û pîran, aliyê din jî ken û henekên xortan. Ken û henekên bê tirs û bê xof...

Ji bîranînên welat

ikramoguz@navkurd.net