Si û pênc salên min li Tirkîyê derbas bû. Min di van salê xwe da tu çêhîyek ji Tirkîyê û ji hemwelatîya Tirkîyê nedît. Lê xirabîya ku min dît bê hesab e...

Sî û pênc sal di jîyana mirovekî da ne kêm e. Welatên wek Tirkîyê da sî pênc sal nîv emr e. Ji bo xatirê ewqas salan carcaran di navbera xwe û Tirkîyê da şirîgatîyek digerim, bi rastî tu tiştekî nabînim. Destê xwe bavêm çi, ew jî puç derdikeve. Ev durketina ku di warê sîyasetê da tê dîtin, hemû şaxên jîyanê da jî derdikeve pêşîya min. Ev ne ku ji bo min tenê, ji bo piranîya kurdan jî realîteyek e.

Hebuna hinek nivîskar, ronakbîr û mirovên Tirk yên baş vê rastîyê naguherîne. Mesela mirov çiqwas navbera xwe û hinek nivîskar û rewsenbîrên wek Ahmet Altan, Orhan Pamuk yan jî Ismaîl Beşikçî hwd. da şirîgtayîya mirovatîyê bibîne jî, ji bo şirîgtayîya Tirkîyê ne bes e. Lewra mirovên wusa jî bi kêmasî qasî me zilm û tadeya dewleta Tirk dîtine û hê jî dibînin. Ew jî wek îstîsna ne, bi wan tenê ne Tirk, ne jî Tirkîye tê guhartin.

Bi salane li dervayî Tirkîyê navê Orhan Pamuk li pêşîya Tirkîyê tê û gelek mirovên bîyanî bi saya Orhan Pamuk, yan jî bi saya nivîskarekî din navê Tirkîyê dibihîsin. Lê Orhan Pamuk ji ber gotinek xwe îro tê dadgeh kirin û serda jî teref sîyasetwan, rewşenbîr û rojnamevanên Tirk va, wek mirovek xayîn û lîstokê Europîyan tê binavkirin.

Alîgirên wî yên Europî jî ji Tirkan heqaretê dibînin ku çima ew li dijî tadeya dewleta Tirk a li ser Orhan Pamuk tê kirin, derdikevin.
Yên ku derheqê Europîyan da gotinên ne baş dibejê yek jî serokwezîrê Tirkîyê R. Tayyip Erdoğan e. Erdoğan dibêjê alîgirên Orhan Pamuk, yên Europî bi gotin û kirinên xwe mudaxeleyî mahkemê dikin, hekimên serbixwe(!) di bin tesîrê da dihêlin.

Xwedîyê van gotinan mirovek din ba, Tansu Çiller, Mesut Yilmaz yan jî Mehmet Ağar ba, mirov dikaribu fêm bikira. Lê mirov nikare Tayyip Erdoğan fêm bike. Tayyip Erdoğanê ku sirf ji bo xwendina şiîrek teref mahkema ku ew îro "serbixwe" binav dike, hat dadgehkirin û ji bo xwendina şiîrek deh meh di hapsê da raza.

Ev mahkemeya ku îro Erdoğan lê xwedî derdikeve, duh sal berê peşî li wî girt û nehişt ew bibe serokwezîr. Erdoğan, ji vê yekê dersek dernexist û firsenda kû ket destê wî baş neamiland. Lê serokwezirtîya Tirkîyê di demek kin da wî guhart. Wî ji bo serokwezîrtîya Tirkîyê, ji hemû daxwazên xwe feraqet kir. Îro ew jî wek serokwezîrên berê, hatta carcaran ji wan jî kewneperestir difikir e.

Ne kû sîyasetwanên Tirk tenê, piranîya ilimdar û zanayên wan jî wusane. Gavek ji kemalizmê durnakevin û di hemû meseleyên civakî da xwe bi kemalîzmê va girêdidin.

Dema ku mirov ji derva dinihêre, tu tiştekî Tirkan normal nabine. Ne dîndarên wan gorî bawerîyên xwe difikirin û hareket dikin ne jî çep û nijadperestên wan.

Yên dîndar çiqwas bi çavê umetçîtîyê li meseleyên civakî binêrin jî, dema kû Tirk û Tirkayetî werê rojevê, bawêrîyên xwe didin alîkî û Tirkatîya xwe didin pêş.

Çepên wan jî wusanin. Ew jî xwe enternasyonalist binavdikin, lê sînorê wanê enternasyonalîzmê tucar ji sînorê kemalîzmê derbas nabe. Kemalîzmê wek bingeha çeptîya xwe ya herî grîng dibînin û bi dengek bilind jî wî tînin ziman.

Ji ber vê yekê çepên wan û nijadperestên wan, dîndarên wan û lîberalên wan, dewlemendên wan û karkerên wan pirî caran wek mîna hev difikirin û bi hêsanî dikevin milê hev û bi ruhê kemalîzmê va hareket dikin.

Ev tevlihevbuna di civata Tirk da çêbuye nayê fêm kirin û gorî pîvanên zanyarî jî nayên binavkirin. Ji ber vê yekê ye ku ew jî tu carî navbera xwe û welatek din da şirîgtayiyek nabînin û xwe wek dewlet û milletek nimune dihesibînin. Hemû dewlet û milletên ru dinê jî, ji xwe ra dijmin dibînin û gorî vê yekê zarokên xwe perwerde dikin.

Sedem vê yekê, di van salên dawî da gavên kû bi zora Eeropîyan hatine avêtîn ji bo pêşveçuna mirovatîya Tirkan tenê ne bes in. Ew himê ku nêzîka sed sal berê hatîye avêtin puç e. Hata ku ew ji bin va hilneweşe û bingeha wê serrast nebe, guhartinek dirust gelek zahmet e. Tu guhartinek rojane jî bi taybetî ji derdên kurdan ra nabe derman, hinek êşa wan kêm bike jî...

25.12.2005

ikramoguz@navkurd.net