Di civatên paşdemayî da mirov hebuna xwe bi hebuna cemaatâ xwe va girêdidin û xwe gorî wî tarif dikin. Jîyanek bê cemaat ne difikirin ne jî ji bo jîyana xwe mimkun dibînin. Ji ber vê yekê  pîvana rastî û xeletîyên wan jî gorî rewşa cemaatên wan tên guhartin. Ji bo wan heger tiştek ji cemaatê qebul bibîne, rast e, nebîne xelet e. Endamên cemaatan carcaran di derheqê hinek tiştan da têkevin şikê jî, ji tirsa durketina cemaatê rastîyên xwe eşkere nakin û wan ji xwe ra dihêlin. Lê hinek mirov jî hene, rastîyên wanên şexsî dibin bela serê wan. Lê dîsa jî navên hundirê xwe û wan bi mirovên derdora xwe ra parva dikin. Bi van kirinên xwe, bi serê xwe tenê dimînin, lê histunek ji cemaatên xwe jî bi xwe ra dibin...

Ji bo vê yekê xwendin û nivîsandin jî ne şert e, hebuna mantiqek realist bi serê xwe tenê va bes e, wek realîstîya gundîyê me.

Gundê me jî wek gundên derdorê mirudên mala Şêx Seid Efendi bûn. Ji bo vê yekê kurê Sêx Seîd, Şêx Selahaddîn Efendi, kêmasî salê da carek li hemû gundê ku murîdê wan lê dijîyan, digerîya û li her gundek şevek dibû mêvan. Biçuya kîjan gundî, wê şevê hemû mêrên gund li der dora wî dicivîyan, ew, bi waazên xwe bersiva pirsên gundîyan, yên derheqa dîn da, dida. Heger di gund da dujminatîyek heba, navbera wan çêdikir û problemên wan çareserdikir.

Di hatinek wî ya gundê me da, Şêx Selehaddîn wek hertim dawîya waazê xwe de, "Bila xwedê dîn û imanê bide me, me hemuyan ji din û imanê neke" got û xeberdana xwe qedand. Pişt ra gundîyek, misade ji Şêx xwest û daxwazek jê kir; "Ez qurban, bila Xwedê me bê dîn û bê îman nehêle, lê belê dîn û iman a bê mal û mulk jî tenê ne bes e, gere em daxwazên mal û milk jî ji Xwedê bikin."

Ser vê gotinê, berîya Şêx hemû mirovên ku di cemaatê da runiştibun, ji cîhên xwe qilbun û ser wî mirovî da qêrîyan. Bi saya Şêx ew ji destê gundîya filitî û bi kor û poşman berê xwe da mala xwe. Piştî çûyîna Şêx ne kesî gotinên wî anî bîra xwe, nê jî wî, erişên gundîyan anî ziman.

Hata ku çend sal şunde gundîyê me di pêncî salîya xwe da felç bu. Ji ber nexweşîyê alîkî wî kişîya, dev û lêvê wî hinek xwar bu û di umrekî kin de jî wefat kir.

Ew gotinên ku wî salan berê di meclîsa Şêx da anîbu ziman, carek din di rojeva gundîyan da cîyê xwe girt.

Çiqwas sebebê nexwaşîya wî bihata zanînê jî, kesî wê rastîyê nedidît û nexwaşîya wî bi gotinên wî yên salan berê va girêdidan. 

Piştî wefata wî jî ew ji gundîya xilas nebû. Li ser her gotinekî wî çîrokek hat gotin. Ji ber tiştên ku li ser nexwaşîya wî û mirina wî digotin, guhên mirovan dirêj dibun.

Kingê bahsa dîn û îmanê bihata kirin, di wê cemaatê da kî heba, yek û yek derheqê wî mirovî da xeberdidan û dur û dirêj diaxifîn. Carcaran gotinên wan hevdu nedigirtin, lê kesî ji gotinên kesî ra îtraz jî nedikir. Tiştên ku li ser dibun yek, kêmbun, lê belê herf bi herf wek hev bun. Yeki digot; "Wî dîn û iman nedixast. Xêncî mal û milkên dinê çavê wî tiştek nedidît. Xewnê wî jî li ser mîhên qemer û beranên sor bun. Berê qelbê wî reş bu, paşê hiş û aqil jê durket. Heger wusa neba li cemaatâ Şêx da dikaribu îtiraza dîn û imanê bikira."

Yekî din dest pêdikir û digot; " Gotinên Şêx jî têr a wî nekir. Dawîyê da Xwedê dev û lêvê wî xwar kir, dîsa jî qelbê wî yê reş paqij nebu. Di emrekî kin de çû dinya wîyalî. Kî dizane nuha di kîjan sîtila qîr û qetranê de dişewite."

Lê hemû gundîyan jî dizanibun ku ev gotin û şiroveyên tên kirin ne rast in û hemû kes bi van gotinan va, serî da xwe, piştra jî miroven derdora xwe dixapînin. Lê bi vî awayî jîyana cemaatê dimeşîya.

Rastî çi bu?

Rastî ew bu ku, dilê hemû gundîyan da jî imanek bê mal û bê mulk zêde pere nedikir, lewra kesî wek wî mirovê realist daxwazên xwe rast e rast nedianî ziman, ji ber ku mirudîtîya wan rê nedida wan...

15ê Adarê 2006

ikramoguz@navkurd.net