Mîre zimanê Kurdî Celadet Bedirxan, di nivîsa xwe yê Hawarê de, ku bi mahlasê xwe yê Herekol Azîzan nivîsandiye, behsa Şêx  Evdirehmanê Axtepî jî dike û wî weha dide naskirin:

"Kitêbeke wî heye bi navê 'Rewzel Neîm' tê de qala wesfên pêxember û mîraca wî kiriye. Kitêb mênzûm e, û 360 rûpel in. Kitêb di sala 1302ê hicrî de hatiye nivîsandin. Evdirehman teqlîdî Ehmedê Xanî kiriye û di şihirekê de qala kurdmancî û kurdmancan kiriye. Evdirehman di beyteke vê şihirê de dibêje:

Me ev çend lefzi şêrîn çêkirin
Zimanê di tirkan me pê jêkirin."

Çar kitêbên Şêx  Evdirehmanê Axtepî hene. Ji van kitêban du bi erebî ne, du jî bi kurdî û bi zaravayê kurmancî ne. Kitêbên Şêx  Evdirehmanê Axtepî, bi taybetî jî yên bi kurdî, gelek car yan bi tîpên kevîn hatine çapkirin, yan jî bi destxetê feqiyan hatine zêde kirin. Du kitêbên wî yên bi kurdî, yekem car bi tîpên latînî û bi amadekirina Zeynelabîdîn Zinar, li Stockholmê hatine çapkirin. Zeynelabîdîn Zinar, di pêşgotina 'Rewdneîm'ê de, Şêx Evdirehmanê Axtepî, weha dide naskirin:

"... rewşenbîr, zana û dûrbînên wî [kurd] jî di warê nivîs û çapemeniyê de, ger bi hindikî be jî, li gorî destdana birî û çaretiya xwe berpirsiyariya xwe bi cîh anîne; bi zimanê xwe gelek pirtûk, kovar, rojname û hwd. nivisîne, dinivîsin, diweşînin û deynê xwe yê netewî ji stuyên xwe derdixin. Yek ji van rewşenbîran jî Şêx  Evdirehmanê Axtepî ye, ku bi zimanê kurdî -zaravayê kurmancî- du pirtûk nivîsîne."

Zeynelabîdîn Zinar, li derhaq Şêx Evdirehmanê Axtepî hin agahdariyan jî dide:

"Şêx Evdirehmanê Axtepî di 1270 yê (1850) Zayînê de li Axtepe, şeva êvara înê, roja 30ê meha Rebî'ulewelê hatiyê dinê. Lê ji dilovaniyê wî re, du tarîxên cihê hene. Yek, li gorî beyana pêşgotina bi zimanê erebî ya pirtûka wî Rewdneîmê, ew di 16ê Adara Romî 1326an, 29ê Adara Mîladî 1910an de çûye dilovaniya xwe. Lê bele li gorî beyana Kovara Xortên Şoreşger Ên Demoqrat (Devrimci Demokrat Gençlik Dergisi, Jimar 5-6, Hezîran 1978, rupel 14.), wî di 5ê Sibata 1905an de li Diyarbekir wefat kiriye. Niha gora wî ya pîroz li Axtepe, li kêleka bavê wî de dimîne."

Şêx  Evdirehmanê Axtepî, kûrê Şêx Hesenî Nuranî ye. Qasî ku tê zanîn, Şêx Hesenî Nuranî bî esle xwe ji Colemergê ye. Hê ku merteba şêxîtî bi dest nexistiye, ji ber nakokiyekî malbatî ji nav birayên xwe derdikeve û dest bi xwendina li medreseyê dike. Di xwendina xwe de ji ber zîrekî û baweriya xwe merteba şêxîtî bi dest dixe û tê li gundê Axtepeyê, ku bi ser Çinara Amedê ye, cîhwar dibe; medreseyêkî li Axtepeyê vedike. Ew û kûrên wî û dura jî neviyên wî li medresa Axtepeyê dersdariyê dikin. Lê ev medresa Axtepeyê niha nemaye. Bi gor agahdariya mezinên malbatê, medresa Axtepeyê, piştî serketina Partiya  Demoqrat a Menderesê jî çend sal bi dizî xwendina feqiyan didomîne. Lê her ku diçe xwendina li medresa Axtepeyê kêm dibe û beriya 12ê Adara 1971an bi temamî tê girtin.

Çar kûrên Şêx Hesenî Nuranî heye. Şêx  Evdirehman yê mezin e. Birayên wî yên dîn ev in: Şêx Mîhemed Can, Şêx Mîhemed Nur û Şêx Mîhemed Sîrac.

Şêx  Evdirehmanê Axtepî jî, wekî birayên xwe yên din, ji bo xwendin û îlma xwe pêşve bibe, li gelek herêmên welat de geriyaye. Pêşî li medresa Axtepê xwendiye. Demekî dirêj li Kurdistana Başûr jî xwendina xwe domandiye; piştî xwendina xwe li Başûr kuta kiriye, vegeriyaye Axtepe. Bi dilovaniya bavê xwe re jî, demekî berpirsiyariya medreseyê kiriye. Lê ev berpirsiyariya medreseye zêde dom nekiriye; xwe bi temamî daye nivîsandina kitêban û berpirsiyariya medresa Axtepeyê jî, dewrî birayê xwe Şêx Mihemed Canê ku nivîskarê kitêba 'Leyl û Mecnûn' e, kiriye.

Wekî me li jor jî got, çar kitêbên Şêx hene. 'Dîwana Rûhî' û 'Rewdneîm' bi kurdî û zaravayê kurmancî; 'Kîtabû Keşfîz'Zelam' û 'Kîtab-ul Ebrîz' jî bi erebî ne.

Kitêba herî mezin yê Şêx, Revdneîm e. Di vê kitêbê de, behsa çûyin û hatina Mîracê û wesfên pêxember tên kirin. Tê de gelek rîwayetên olî jî hene. Kitêbê kurdî yê din jî 'Dîwan'a Şêx e ku, ev kitêba bi navê 'Dîwana Rûhî' jî tê zanîn. 'Rûhî' mahlasa Şêx e û gelek helbestên xwe bi vê mahlasê nivîsandiye. 'Dîwan' jî ji helbestên Şêx, pêkhatiye. Kitêbên erebî yê Şêx, lî hember kitêbên wî yên kurdî, kurt in. 'Kîtabû Keşfîz'zelam' 35, 'Kîtab-ul Ebrîz' jî 81 rûpel in. Yê ewil, li ser baweriyên cûda yê li ser İslamê ye, yê duwemîn jî li ser Quranê ye.

Zeynel Abidîn Zinar, li ser kitêbên Kurdî yê Şêx  Evdirehmanê Axtepî, weha dibêje:

"Bêguman balkêşiya herî mezin ku ji mirov re çêdibe ev e ku Rewdneîma Şêx  Evdirehmanê Axtepî di warê ziman, bêjeyên kevnare û di awayê bikaranîna zemanê wan di bilêvkirina birastî de, gencîneyeke herî dewlemend e ji zaravayên kurmancî re. Pirtûk di giranbihatiya xwe de, piştî 'Mem û Zîn'a Ehmedê Xanî û 'Dîwan'a Melayê Cizîrî li Kurdistanê rada sisiyan vedigire. Çimkî tê de gelek babet û rewşên cihê hene. Her çiqas di nava xwendevanên nû de naveroka wê bi 'olî' hatiye zanîn, lê ji ber sedemê heta niha ku ji wan re pêşber nebûbû, rind nehatiye naskirin. İcar ez di vê baweriyê de me; ku ev pirtûk di warê çand û wêjeya kurdî de piştî Mem û Zînê li rada diduyan cîh digire." (Ji pêşgotina çapa latînî ya Rewdneîm.)

Şêx Evdirehmanê Axtepî, bi taybetî di kitêbên xwe yên bi kurdî de, gelekî behsa kurda û kurmancî jî kiriye. Li hin ciya gazindê xwe yên ji şêx û meleyen kedxwar  aniye ziman, li hin ciyan jî bi koledaran re ketiye guftûgoyê û li hember zordariya koledaran sîtemên kurda aniye ziman. Her weha Şêx, gazindê xwe yên ji felek û cîhanê jî aniye ziman.

Şêx, di dumahiya Rewdneîmê de, sedema nivîsandina kitêbê weha dinivîsîne:

 "(.)

Nîhayet ku meqbûlî bit ev meta'
Bi zarî dikim besttê kefê xera'

Dikim hêvî û sailî ez muqîm
Ku van çendî elfazê 'Rewdînne'îm'

Qebûl kin ji bo xatirê Mustefa
Li Ruhî nedin derbê te'n û cefa

Ji van qesdê min nîne 'erzê huner
Welê da li dunya bimînit eser

Ku Turk û Ecem qet nebên carekê
'Nehin kurdî şa'ir di misra'ekê!'

Bizanin ku şa'ir ji kurdan hene
Ji 'uşşaqê Turk û Ecem zêde ne!

Welê bêxwedan in nehin me reîs
Ku meqbûl-î bin nik wî şi'rê selî

Me jî ger hebûya xwedanêk çunîn
Guhernas û qîmetşunas û emîn

Ji Kurdan gelek şa'irê sihrîdar
Bi  nexme diatin wekî musîqar

Welê çun me dîtin ku em bêkes in
Ji bêçaregî kes bi me nahesin!

Me anî qetî kir kelamê metîn
Me xame hilanî ji nezmê şêrîn"