Peygamber İsa, halkı kışkırtmak ve geçerli Yahudi yasalarını bozmakla suçlanıp ölüme mahkum edilir. Yaşı henüz otuzdur. O, zihninde inşa ettiği bir dünyanın hasretine yanarken ve bu hasreti dünyadaki tüm insanlara vahiy etmek isterken ölümle kucaklaşır.

Bu yazı elbette Peygamber İsa'nın tüm yaşamını ve tüm yaşamına sığdırdığı temel felsefesini anlatamayacak kadar sığdır/yavandır. Bu yazıda ne Peygamber İsa'nın yaşama ve vahiye dair temel inancı, ne de bu inancının günümüz gerçeklikleri ile bağları konu edilmek istenmektedir. Bu yazı, Peygamber İsa'nın trajik yaşamının ve ölümünün Ortadoğu'ya bıraktığı trajik mirasın sadece bir kısmıyla ilgilidir. Daha doğrusu, Ortadoğu halklarının bu mirastan nasıl etkilendiğine dair bir analojik deneme çabasıdır. Bugün Ortadoğu, Peygamber İsa sonrası bir başka Peygamberin, (İslam Peygamberi, Peygamber Muhammed'in) öğretilerinin egemenlik kurduğu ya da kurmaya çalıştığı bir alan olsa da, ve her iki Peygamberin ümmetleri, Peygamberlerinin vahiylerini Ortadoğu halklarına götürmek üzere çeşitli (bazen devletler katına çıkacak kadar büyük örgütlerle ve çoğu kez devletleşmiş örgütler aracılığı ile) örgütlenmeler sayesinde canhıraş uğraşsa ve çoğu kez ümmetler birbirlerinin kanlarını dökmeye yönelerek kendi varlıklarını bölgenin hükümran gücü olarak var etmeye çalışsa da.  

Peygamber İsa'nın ölüme gerek mahkûm edilişi gerekse ölümü karşılayışı gerçekten trajiktir. Hayatının ve dönemin koşullarının kısa özetini vermek gerekirse; Peygamber İsa Kudüs yakınlarında Celile adlı küçük bir yerleşkede doğar. Annesi ve kız kardeşi dışında kimsesi yoktur. O dönemde Roma İmparatorluğu bölgeye genel anlamda egemendir. Ancak bu egemenlik doğrudan işgal değildir. Bölge Roma'ya bağlıdır ve bu bağlılık yılda bir kez Roma tarafından atanan bir valinin büyük tapınakta (Davut Peygamberin yaptırdığı Sion Dağının üzerindeki tapınaktır ve bu tapınak Yahudiler için kutsaldır, ama ne Roma resmen Yahudi'dir ne de Büyük Roma İmparatorluğu'nun din devleti kurma diye bir derdi vardır.) verdiği kurban törenlerinde kendini belli etmektedir. Yani çok büyük sorunlar olmadığı sürece yılda bir kez Roma "ben buranın hükümranıyım" diyebilecek sembolik şeyler yapmaktadır bölgede ve bölge kendi inanç sistemleriyle yaşam sürdüren (günümüzdeki kavramsal anlamıyla) bir tür federasyondur sadece.

  *                  *                  *
Annesi ve kızkardeşi dışında kimsesi olmayan (Peygamber) İsa ilk gençlik döneminde  Celile'de çobanlık yapar. Çobanlık, o dönemin gözde mesleklerindendir. Yarı yerleşik hayata geçen bugünkü Filistin/İsrail toprakları içinde kalan Nasira'da çobanlar, her yıl yapılan dini sınavlarla Yahudi din adamı olabilme şansına sahipler. Ancak bu çobanların Yahudi Yüksek Kuruluna seçilme şansları neredeyse yok. Çünkü,  bu Yüksek Kurul soylu ailelerden gelen din adamları tarafından oluşturuluyor. Dönemde kölecilik yaygın. Yahudi toplumu kendi inanç sistemleri içinde bir Mesih beklentisi içinde. Mesih, yani seçilmiş kişiye yüklenilen olumlu anlam, nedeniyle zaman zaman kendilerini Mesih ilan edenler var. Bu Mesihlerin çoğu çeşitli mucizelerde bulunuyorlar. Dönemde Kudüs civarında yaşayan Araplar ve Babillerde var ve bu gruplarla Yahudilerin arası genellikle inanç sistemlerinin farklılıkları nedeniyle açık. Dolayısı ile dönem, bir yandan göçebe ve yarı yerleşik, ama aynı zamanda ticaretin olduğu, Roma'nın bölgede sembolik krallığının varlığının hemen tüm bölge sakinleri tarafından tanındığı, kendine göre inançları olan gruplarının birbirlerini fazla sevmeseler de bir arada bulundukları bir görüntü içinde.

İsa kendisinin Peygamber olduğunu iddia etmeden önce ilginç ruh halleri sergiler. Yahudilerin Mesih beklentisi nedeniyle sağda solda dinsel söylevler vererek dolaşan bazı Mesihlerle karşılaşır ve onlardan etkilenir. Giderek kendisinin yeni gelecek bir Mesih'e "yol açan kişi" olduğunu düşünmeye başlar. Biraz meczup hallere zaman zaman kapılır ve doğaya çıkar; dağlarda, çöllerde dolaşır. Zaman zaman gaipten çağrılar alır. Bazen küçük kalabalıklara mesaj iletmek için Celile'yi terk ettiği de olur. Giderek küçük kalabalıklarla gerçekleştirdiği toplantılarda mucizeler gösterir. Sözgelişi, bir toplantıda/düğünde şarap ister ve şarabın kalmadığı söylenir. O suyu şarap testisine doldurur ve kadehlere döktüğünde su şarap olur. Bir başka sefer kalabalık bir kitlenin önünde hasta ve felçli bir kadının kendisinden yardım dilenmesine "dilenme, artık kutsandın kalk yürü" diye karşılık verir ve kadın kalkıp yürür. Bu türden mucizeler hem İsa'nın ününü arttırır, hem de Mesih beklentisi içinde olan halkın İsa'nın Mesih olabileceğine ilişkin inancını derinleştirir. İsa başlangıçtaki kendini bir Rab, bir öğretmen ve kendinden sonra gelecek olan "büyük seçilmiş kişiye" yol açan biri olarak görme fikrinden vazgeçip, giderek çevresinde ona inanan Havarilerinin de baskısıyla/zorlamasıyla kendisini Mesih olarak görmeye başlar. Sonrası. tutuklanma, havarilerinin kendini terk etmesi, Yahudi yasalarınca yargılanma ve çarmıha gerilme.

Peygamber İsa'nın hayatı etkileyici ve trajik. Belki de hayatının trajikliği etkileyici. Sözgelişi, Ferisiler (Yahudi inancına göre tecrit edilmiş ve arınmış kimseler) ve rahipler tarafından ölüme mahkûm edildiğinde henüz otuz yaşında ve ölümden korkmuyor, çünkü,  inancı tam. Çünkü yaptığı şeylerin doğruluğu konusunda en ufak bir kuşkusu yok. Dönemin idam hükümlülerine uyguladığı genel bir kural dahilinde, kendi çarmıhını sırtlıyor, kalabalıklar arasından yaş odundan yapılması nedeniyle epeyce ağır olan çarmıhı zorla taşıyarak geçiyor. Her kafadan bir ses çıkıyor kalabalıkta. Bazıları acıyor bazıları küfrediyor ve bu sürede zarfında ara ara kırbaçlanıyor. Bunlar İsa'yı fazla üzmüyor. İsa'yı üzen o acılı durumda gözlerinin aradığı havarilerin çevrede görülmemesi. İsa havarilerinin bir peygamberin son nefesinde neler söyleyeceğini merak edip yanında yöresinde olmamasına içerliyor. Bir de her halükarda kendini terk etmeyeceğine inandığı "babasının" yardıma gelmemesine. Ve de, büyük bir ızdırap içindeyken çarmıhta ve bütün yaşamı gözlerinin önünde geçerken, çarmıha yaklaşıp "madem Mesihsin, Yahudilerin Büyük Kralısın neden çarmıhtan inemiyorsun" diyen meraklı birkaç kişiye bir şey söyleyememesine tüm kalbiyle içerliyor.

*                 *                       *     
Bir insan için kendisinin çivileneceğini ve ölene kadar büyük bir ızdırapla orada kalacağını bildiği bir ölüm aletini kendi sırtına vurarak taşıması ne hazin. Bir halk için ise durumun böyle olması hazinlik ötesi bir boyut. Belki ne korkunç.

*                 *                      *
Ortadoğu halklarının kaderi Peygamber İsa'nın kaderinden hiç farklı değil. Onların önderleri de kendilerine inanan insanların kendilerini sıklıkla terk etmesiyle sıklıkla yüzyüze kaldı/kalıyor. Ve halklarda çoğu kez dışa vuramasalar da kendi önderlerine sahip çıkamayan Havariler misali çoğu kez iç dünyalarında suçlanmış, bu suçlulukla farkına varmadıkları bir çileli yaşama kendilerini çoğu kez mahkum etmişler. İhanetlerinin bedeli olarak gördükleri çileli yaşamlarını üstü örtülü biçimde de olsa, kendi vicdanlarının boğucu suçluluk duygularından kurtulmak için bir savunma olarak kullanmışlar. Ancak asıl önemlisi, kendilerini ölüme götüren çarmıhlarını Peygamber İsa gibi bir kurtuluş umudu olarak sırtlarında taşımışlar/taşımaktalar.

Ortadoğu halklarının çarmıhı çoğu kez onların Tiranları olmuş. En otoriter ve zalim kişilerin çoklukla iktidarın tepsinde olması ve çoklukla kendi kişisel çıkarları için kendi halklarını kullanması Ortadoğu halklarının değişmez makûs talihine dönüşmüş çoğu kez. Tiranlıkların yıkıldığı ya da tek kişilik Tiranların yerlerini kurumsal Tiranlıklara bıraktığı dönemlerde de Ortadoğu halkları kendilerini ölüme taşıyan bu kurumsal tiranlıkları da kendi çarmıhları misali sırtlarında taşımaya devam etmiş. Otorite temsilleri olan Tiranlıklara sığınmayı ve onlardan medet ummayı değişmez kader olarak algılamış ve kurtarıcı gibi onlara yaslanmış.

Bugün Ortadoğu halklarının ağırlıklı otoriter militarizme yaslanmaları, otoriter militarizmi yaş ağaçtan yapılmış ve taşınması zor olan bir çarmıh misali kendi sırtlarında taşımaları ve kurtarıcı mitine dönüştürdükleri bu otoriter militarist kurumlardan bir an bile olsun kurtulmayı düşünmemeleri, belki Ortadoğu'nun bu mitolojik kahramanlarının yaşam biçimleriyle ve geriye bıraktıkları dünya anlayışlarıyla ilişkilidir. Belki de, binlerce yıla yayılı tüm toplumsal tarihleri boyunca, önderlerinin ölüm zamanlarında bile onların yanında yer alamamalarının oluşturduğu suçluluk duygularından arınmak için kendilerini cezalandırma çabalarıyla ilgilidir. Ama hangi sebeple olursa olsun, Ortadoğu halkları, kendi çarmıhlarından kurtulmanın bir yolu olarak kendi suçluluk duygularıyla ve kahramanlarının yaşam tarzları ve felsefeleriyle yüzleşmek, içsel dünyalarında bu yüzleşmeler aracılığı ile yeni keşifler yapmak ve taşıdıkları çarmıhların kendilerini ölüme sürüklediğini görmek durumundadır. Aksi taktirde o çarmıhlarda bazen tek tek, bazen toplu biçimde ölümle kucaklaşmaya ve sonraki kuşaklara da bu geleneği bırakmaya devam edecekler.