2002 genel seçimlerinde AKP tek başına iktidar olduktan sonra, Türkiye'de  genel olarak "ülke nereye gidiyor" sorusu gündeme oturdu. İslamcı gelenekten gelen AKP kadrolarının ülkeyi "sağa" çekeceğine dair kamuoyu endişeler uzun zaman manşetlerden inmedi. AKP'nin, ABD'nin  Ortadoğu'da "Ilımlı İslam" projesini yürüteceği konusunda neredeyse herkesin hemfikir olduğu bir dönemde AKP, kendini "muhafazakar demokrat" bir parti olarak tanımladı. Türkiye'nin rejimiyle bir sorunları olmadığını kamuoyuna deklere etti. Kendilerinin "Milli Görüşten" koptuklarını ve değiştiklerini savladı. Sonraki süreçte, Türkiye'nin onlarca yıldır varolan kronikleşmiş sorunlarının önemli bir kısmının üzerine gitti. Özelleştirme alanında müthiş bir performans gösterdi. Uzun vadeli borçlanma kredileri buldu. İMF ile önceki hükümet tarafından başlatılan ekonomik programı "tavizsiz" sürdürdü. Bu sayede enflasyonu otuz yıl aradan sonra tek rakamlı hanelere çekti. Kamuoyunda ekonomik alanda genel bir güven ortamı oluşturdu. Avrupa Birliği ile başarılı görüşmeler sonrasında "müzakere sürecini" başlattı. Geniş bir yurttaş kitlesini önümüzdeki dönemlerde ülkenin daha iyiye gideceğine inandırdı. Kürt sorunu konusunda cesur açıklamalarda bulundu. Kürtlerin desteğini aldı. En son Hakkari ve ilçelerinde meydana gelen "çete" olayları ile ilgili açıklamaları ile Türkiye'de, "sivil otoritenin tesis edilmesi"  konusunda önemli değişmeler yaşanacağının ipuçlarını kamuoyuna sundu.

AKP'nin dördüncü yılına giren icraatları konusunda epey olumlu şey söylenebilir. Bu icraatlar sürecinin iç ve dış kamuoyundan kaynaklanan nedenleri ile ilgili farklı görüşler de öne sürülebilir. Sözgelişi ekonomik alanda tüm iyileşme görüntülerine rağmen, işsizlik olgusunun hala yaygın bir sorun olmasından; son üç yılda ülkenin neredeyse kümülatif olarak %30 civarında büyümesine rağmen, çalışan kesimin reel olarak ücretlerinin gerilemesinden, ülkeye giren yabancı sermayenin 26 milyar dolara ulaşmasına rağmen, yatırımların yetersiz oluşundan; yine hem cari açık ve hem de borçlanma rakamları konusunda  ülkenin tarihindeki en yüksek rakamlara ulaştığından vs. yola çıkılarak, AKP'nin ekonomik alanda gerçekleştirildiği varsayılan tüm iyimserliklerin bir illüzyon olduğu öne sürülebilir. Yine Kürt sorunu konusunda, AKP'nin tüm cesur çıkışlarına rağmen, uygulamada yeterli iyileştirmenin yapılmadığından; sözgelişi, anadilde eğitim yapılmasını ilke olarak kabul eden ve tüzüğünde buna yer veren Eğitim-Sen hakkında açılan kapatma davasından (Eğitim -Sen tüzük kurultayı yapıp, anadille ilgili tüzük maddesini tüzüğünden çıkararak kapatılmadan kendini kurtardı- bunu yapmasının doğruluğu tartışılabilir-); yine sözgelişi, hala Kürt kimliğini ifade edenlerin karşılaştığı kurumsal sorunlardan (örneğin, üniversitelerde Kürt öğrencilerin kendilerini ifade etmeye kalkıştığı her durumda yaygın şiddetle karşılaşmalarından, Kürtlerin politik alanda örgütlenmeye Kürt kimliği ile yöneldiklerinde, yasal olarak bunu yapabilme şanslarının hala olmadığından vs.); koruculuğun hala lağvedilemediğinden ve bölgede çetelerin üzerine yeteri kadar açık biçimde gidilemediğinden yola çıkılarak, Kürt sorunu konusundaki iyileşmelerin de bir illüzyon ötesine taşınamadığından da bahsedilebilir. Demokrasi alanında iyileşmelerin olduğu iddiasına rağmen, çeşitli yazarların ve yayıncıların (Orhan Pamuk, Hrant Dınk, Rakıp Zarakolu örneklerinde olduğu gibi) yaptıkları açıklamalardan dolayı halen yargılanmaya devam edilişlerinden; Türk Kimliği ile ilgili en ufak bir eleştiri olduğunda, "ayranı kabaran Türk'lerin" hiçbir yaptırımla karşılaşmadıkları gibi, onlarla ilgili yapılan eleştiriler dolayısı ile  çoğu kez gönüllerinin alınmaya  çalışılmasından, kendi demokratik ve ekonomik hakları konusunda gösteri yapmaya kalkışanların hemen bastırılmaya çalışılmasından ve "dış mihrakların oyununa gelen insanlar" olarak değerlendirilip dışlandıklarından vs. yola çıkarak, demokrasi konusunda da güçlü bir illüzyon yaratıldığını savlanabilir. Kanımca yoksul kesimler açısından bakıldığında, Türkiye'de ekonomik alanda, Kürtler açısından bakıldığında kimliklerin kurumsal alanlarda ifade edilmesi bağlamında ve demokrasi talepçileri açısından bakıldığında da düşüncelerini  açıkça ifade etme konusunda hiçbir engelle karşılanmaması konusunda karşılaştığı engeller gözönüne alındığında, bu türden eleştirilerin haklı ve doğru olduğu da görülebilir.

Ancak bu yazı, AKP hükümetinin yukarda ifadesini bulan Türkiye'nin temel sorunları konusunda öne sürülebilecek görüşlere katılmakla birlikte, bunun ötesinde olan bir zihin formunun AKP aracılığı ile nasıl işletildiğini öne çıkarmayı hedeflemektedir. Bu nedenle muhafazakar demokratların demokrasiden ne anladıklarına bazı gözlemlerden yola çıkılarak aşağıda yer verilmiştir.

İlk olarak AKP'nın,  iktidarını güvence altına aldıkça icraatları konusunda giderek daha fazla kimseyi tanımaz ve muhalif kabul etmez bir mezrada kürek çekmeye başladığının ve giderek bu tarzını derinleştirdiğinin altının çizilmesi gerekmektedir. Çoğu kez başbakan Erdoğan'ın üslubuna yansıyan bu tarz-ı siyaset, tüm demokratik kurumları dışlama ve dışladığı kurumları kamuoyu gözünde küçük düşürme siyasetini içermektedir.

AKP'nin muhatap kabul etmezliğinin en önemli mihenk taşlarından biri üniversitelerle girdiği kısırdöngü oluşturan tartışmalarıdır. Bunun en açık örneklerinden biri YÖK-Hükümet tartışmaları içinde görüldü. Üniversite rektörlerine, YÖK başkanına "yahu, bunlara koyun vermez güdemez" mealinde sözler söylemeye kadar işi vardıran başbakanın kullandığı dil ve üslup; muhalif kabul etmez, ben bilirimci, kendi yaptığının mutlak doğruluğuna inanan, dahası Türkiye'de değişimin ancak ve ancak kendi istediği doğrultuda gelişmesini talep eden bir anlayışı yansıtıyor. Bu bağlamda, Van yüzüncü yıl üniversitesinde "tarihi eser kaçakçılığı" iddiasıyla başlayan ve "ihaleye fesat karıştırma" iddiasıyla sürdürülen, Rektörün tutuklanmasını da içine alarak yayılan olaylarda, "yargının işine karışmayız" denilerek geçiştirilmek istenilen olaylar zincirinde, AKP'nin muhalif tanımaz üslubunun ciddi payı vardır. TÜSİAD'ın Türkiye gündemine ilişkin açıklamalarında, Rektör Yücel Aşkın'ın tutukluluğunun demokrasi adına sağlıklı bir durum olmadığını açıklamasını bile içine sindiremeyen AKP ve onun başkanı ve Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Erdoğan, "TÜSİAD yaptığı açıklamalarla anayasa suçu işlemektedir"  diyerek soruna yönelik eleştirileri sadece görmezden gelmemekte, eleştirileri "anayasa suçu" olarak değerlendirip, aba altında sopa göstermektedir. Kızıltepe'de Kaymaz ailesinden bir baba ve 12 yaşındaki oğlunu öldüren polislerin tutuksuz yargılanmasını içine sindiren Erdoğan, bu konuyu eleştirenlere de "yargının işine karışmama" konusunda uyarmakta, adaleti yargıya indirgemektedir. Oysa aynı Erdoğan, kendisinin yargılandığı ve mahkum edildiği dönemlerde kendisini yargılayan yasaları hem eleştirmiş hem de değişimi konusunda mücadele etmeyi bilmişti. Ne var ki şimdi başkalarını adil olmayan yöntemlerle yargılayan hukukun olumsuz yanlarını eleştirenlere Erdoğan, tahammül edememekte ve hiçte adil olmayan, sürekli çifte standart oluşturan yargıyı kutsamaya devam etmektedir. Bu kutsama açıktır ki yargıya olan güvenin bir gereği değildir. Sadece, yargının aldığı kararların şimdilik Erdoğan'ın yada AKP hükümetinin işine gelmesi yüzündendir.

AKP hükümetinin görünürdeki tüm demokrasi havariliğine rağmen tahammül edemediği, muhatap kabul etmediği diğer alan eğitim alanıdır. Eğitim alanında var olan sorunları önemsemeyen, özgürlük alanları üzerine söylemlerini çoğu kez "başörtüsü/türban"la sınırlayan, ülkede devasa eğitim sorunları konusunda öne sürülen görüşleri görmezden gelen, sendikaların, özellikle Eğitim-Sen'in eğitimin eşit ve ücretsiz olması konusunda direnen ve özelleştirilmelerin durdurulmasını talep eden görüşlerini es geçen, dahası alaya alan; Eğitim-Sen'i çağdışı politika yapmakla itham eden görüşleri. Ve en son basın açıklaması yapmak için Ankara'da toplanmak isteyen Eğitim-Sen üyelerini Ankara'da coplayan, yaralayan, Ankara'ya öğretmenleri sokmayan  polisle ilgili, külhanbeyi edasıyla "ne var su sıkmışlar, sıkacaklar" diyerek sürdürdüğü tartışmalar da, yukarda ifade edilen kendi dışında kimseyi tanımaz totaliter biz zihnin emareleri..

Aslında gerilere gidildiğinde, AKP genel başkanının, gazetecilerin sorduğu "işine gelmeyen sorular" karşısında gazetecileri paylayan, onları yok sayan, aşağılayan tarzı; özelleştirme ve yabancı sermayenin ülkeye girişi konusunda yapılan eleştirilere karşı verdiği yanıtlar; bölgede Türkiye'nin ABD çıkarlarını temsil eden politikalarına yönelik eleştirilere yönelik sert açıklamaları vs. ülke ile ilgili kararlarda kendisine ve kendi politikalarına başat rol yüklemesinin kimseyi muhatap almadan kendi bildiğini okumasının göstergeleri olarak uzun süreden beri var. Sıkıştığı zaman, kabadayı edasıyla sağa sola saldıran Erdoğan, İzmir'le ilgili "Gavur İzmir'i kurtaracağız" derken de,  hala geldiği Milli Görüş tabanının Müslüman olmayan unsurlara ayrımcı yaklaşımının "ilkel"liğini koruduğunu göstermektedir. İnsan olmayı Müslüman olmayla sınırlayan bu tarikatçı anlayışların Müslüman olmayan, hatta Müslüman olsa bile kendi mezhep yada tarikatlarından olmayanları bile çoğu kez insan olarak değerlendirmeyen genel totaliter zihin kalıpları aynı gelenekten gelen ve Türkiye'yi yönetenleri ne yazık ki hala kuşatmaktadır. Bu zihniyet nedeniyle her gördükleri boş alanları kendi mabetlerini dikmeye yönelen, başka inançların mabetlerine saygı duymayan tarzlarını da, İstanbul Göztepe parkına yapılması planlanan cami aracılığı ile göstermektedirler. Cem evlerine diyanetten yardım talep eden Alevilerin taleplerini "Alevilik bir mezhep değil folklorik bir yapılanmadır" deyip geçiştirirken de AKP kendi totaliter zihnini Alevilere dayatmakta, her tür etnik yada dinsel yada başka türden grupları kendi kafasına göre tanımlayıp, onlarla ilişkilerini kendi kafasında tanımladığı biçimle sürdürmeye çalışmaktadır. Tüm bu tanımlama ve kendi tanımı dışına çıkanlara hadlerini bildirme girişimleri AKP'nin totaliter zihinsel formlarını göstergeleri olarak değerlendirilebilir.

Parti içi ilişkiler açısından da Erdoğan'ın sözünün üzerine kimselerin söz söyleme hakkının olmadığını gösteren ipuçları mevcut. Erdoğan partide tek adam ve bir çok konuda, sözgelişi geçen yıl "emekli ücretlerinde yapılan artış" konusunda ve  "Avrupa Birliği müzakerelerinin nasıl götürüleceği" konusunda teknik heyetin değerlendirmelerine bile müdahale etme biçimi Erdoğan'ın tek adam özelliğini koruma girişimleri olarak ele alınabilir. Nitekim parti politikalarına karşı çıkan milletvekilleri ile ilgili olarak Maliye Bakan'ının " o bunları bıraksın da kimle nasıl anlaşmış onu açıklasın"  türünden açıklamaları da, parti içi muhalefet oluşumlarına izin verilemeyeceğinin, dahası muhaliflerin hemen karalanacağının  göstergeleri.

Görünüşte tüm demokratikleşme söylemlerine rağmen icraatta var olan tek adam olma özlemi ve kendi geleneksel anlayışlarının dışında duran tüm anlayışlara yönelik tavrı nedeniyle, AKP başkanının ve AKP'nin parti olarak kendisinin demokrat olma anlayışlarının "kendileri gibi olanların tüm kötülüklerini ört bas etme" "kendileri gibi düşünmeyenlerin başlarına gelenler konusunda kılını kıpırdatmama" eğilimleri benzer bir çok olayla açığa vurulabilir. Ancak bu yazı çerçevesinde söylenilmesi gereken iki önemli şey var.

İlki, AKP hükümetini oluşturanların geldiği Milli Görüş cephesi ağırlıklı olarak  kendi gibi olmayanlara hasımdır ve kendilerini tanımlama biçimleri dış grupların /"ötekilerin" kötülükleri üzerine kuruludur. Daha açık anlatımla bu gruplar kendilerini tanımlarken, kendi dışında kalanların çoğu kez mesnetsiz olan "kötülüklerine" vurgu  yapmakta; tüm kötülüklerden sorumlu tuttukları gruplara karşı düşmanlık ederek kendi gruplarını bir arada tutmayı denemektedirler. Bu çerçeve de tüm kötülüklerin kaynağı Müslüman olmayan, yada kendileri gibi Müslüman olmayan unsurlardır ve "Deccal yeryüzünden yok olana kadar onunla savaşmak" baş görevleridir. AKP hükümeti açısından kendileri gibi düşünmeyenler ve kendi gidişatlarını engellemeye yönelecek olanlar birer "deccaldırlar" ve onlarla mücadele etmek esastır. Bu bağlamda kendi varoluş taleplerini dillendiren YÖK, sendikalar, dernekler, siyasi partiler ve dahası işadamları denekleri (TÜSİAD'a yönelik AKP'nin son çıkışları örneğinde olduğu gibi) dahi kendileri gibi düşünmüyorsa onların hizaya sokulması gerekir.

İkinci olarak, AKP kendisini tanımlarken "muhafazakar demokrat" söylemiyle, demokrasinin sınırlarını muhafaza edeceğini zaten deklare etti. Bu sınırları öyle görünüyor ki, Türkiye'de Alevileri ve solcuları dışında tutmaktadır. Sosyalist ve Kızılbaş olmayan Kürtlerle bile, çoğu kez zinde güçleri karşısına (ama ABD'yi yanına) alarak, anlaşma zemini arayan AKP, iş Alevilere ve solculara gelince şahinleşmekte, bu gruplara karşı geleneğinde var olan mevcut totaliter ve inkarcı politikalarını sürdürmektedir. Sanıyorum AKP bu iki grubun "kurdun kuzu olmayacağını bildiğini" biliyor. O yüzden, gerçekten bu ülkede herkes için demokrasi isteyenlerin değil, kendi kafasındaki "muhafazakar demokrasiyi" savunanların sınırları içinde demokrasiyi savunmaya devam ediyor.

Bu nedenlerle AKP'nin demokrasi anlayışı kusurludur. AKP tektipçi ve ben bilirimci olma ötesinde siyaset üretemez. Esasen Türkiye'de bunun ötesinde (hükümet etmeye yönelme anlamında) siyaset üretimine gerek de yoktur. Çünkü gerçekten demokrasi istemek Woltaire'in söylediği gibi "senin gibi düşünmüyorum, ama senin düşüncelerini serbestçe söylemen için senin yanında mücadele etmeye hazırım" diyebilecek bir bilinç ve yürekliliği gerektirmektedir. Bu ise Anadolu aydınlaması ile mümkündür ve aydınlamayı siyasilerin başardığı tarihte görülmemiştir. Bu aydınlanma ancak ""aydınlanmaya su kadar, ekmek kadar ihtiyacı olanların" talep edeceği bir şeydir. Milli Görüşten gelip "değiştim" demekle bunun olmayacağı gibi, AKP'nin sadece ABD patentli Türkiye tahlilleri ile de bunun gerçekleşmeyeceği aşikardır.