Seyîdxan Kurîj kî ye?

Di 1963 an de li Çewlîge hatiye dinyayé. Esas Muhendisê Makîna yê ye. Ji sala 1991 vir va li Duîsburgê bi Kurmanci û Kirdkî weşanwanýya radyo dike. Ji 1992 vir va rojname û kovarên Kurdî de nivisar û roportajan dinivisine.
Ji 1997 vir va di nav Gruba xebata ya “VATE” da ye û ji niviskarên  Kovara “ VATE” ye. Ji Îlon 2004 vir va endamê redaksiyona rojname "Peyama Kurd “ e  u berpisiyarê beşa Kirdkî ye.
Heta niha 2 pirtukên wý hatine weşandin:
1-Wayê Hot birayûn
2-Fîlît û Gulîzar   

Latif Epözdemir: Rewşa Edebîyata Kurdî, îro beramber bi  salén  80 çawane.Li Turkîyê ku şertên nivsandina bi Kurdî parîyek azad bune, çî fersend daye pêşketina edebîyatê.Gelo em dikarin bêjin ku xwendin u nivsandin yekser  di meşin yan na..?

Seyîdxan Kurij: Wekû hûn ji dizanin di dîroka edebiyat û ziman û çanda Kurdî de (Mabest bakûrê Kurdistane) salên 80 wxwediyê rolekê dîrokî ne. Gava em prosesa peşweçuna edebiyata Kurdî wek jiyana însaneke binirxînîn, salên heşte salên zaroktiya edebiyata Kurdî ne. Kurdên Bakûr di salên 80 da romanên yekemîn weşandine. Eger ez ne xelet bim romana yekemîn ya hûnermend Brîndar e. Navê roman “Xanê” ye û di sala 1983 an de li almanya hatiye weşandin.

Piştî salên 1992-93 yan li metrepolên Tirkiye çapxaneyên Kurdî vebûn û pirtukên Kurdî li tirkiyê hatin weşandin. Li Tirkiyê ji berê berhemên rewşenbirên dervayî welat hatin weşandin. Piştra hêdî hêdî li welat ji berhemên Kurdî hatin afirandin.

Ez bi giştî îro rewşa edebiyata Kurdî baş dinirxînîm, lê hin seviye ku em dixwazin di ew sevîyê da ye. Di salên heştê da yên ku bi Kurdî dinivisand dîsa ji kêm bûn, lê îro hin li welat hin ji li derveyî welat hejmara niviskarên Kurd zêde buye. Ew bi serê xwe ereniye, lê ne bes e. Li aliyê naverokê va, wekû me berê ji nivisî bu hema hema hemû niviskarên kurd ji rêxistinekê siyasî dihatin û bi perwerdeyekê siyasî perwerde bibûn. Ew perwerdebûna wana siyasî tesîr li ser berhemên wan ji kirin. Ango piranî berhemên wan salan heta yên salên 90 ji ji aliyê naverokê ka siyasî bûn. Ez bi xwe ewî wek negatîf nenirxînîm. Li vir divê pîvan hêjayiya berhemê ya edebî be. Edebiyata hemû dinyayê de berhemên hêja yên edebî hene. Gava niviskar babetekê siyasî bi zimanekê edebî û hûnerî biafirînî û berhem aliyê estetîkê va baş be, ew berhem dikarê berhemekê hêja be. Lê dîsa ji jîyan ne yekalîye, jiyan pirrengê, dewlemende. Beramberê salên 80 wan salên dawî de babetên edebiyata Kurdî anagorê jîyana însanan dewlemend bûne. Edî romanên evînê, yên psîkolojîk uyd tên nivisandin. Ew tiştekî erenî ye.

Bi zêdebûna niviskarên kurd, devôkên curbe cur yên zimanê kurdî bi riya berhemên edebî derketine hôle. Ew ji ji bo dewlemendiya ziman erenîyeke. Dîsa aliye karanîna teknîkên edebî yên curbecur ji edebiyata Kurdî dewlementir buye.

Bi Î.Seydo Aydogan va hêjmara niviskarên ciwan ji zêde buye. Ez ewî ji wek tişteke erenî dibinîm.

Ji ber ku berhemên bi zimanê Kurdî zêde bûne, di nav wan de yên bêqalîte ji hene. Hin çapxaneyên Kurd hema hema her berhemê diweşînîn, di nav berheman de li gor pîvanên edebî hilbijainekê çê nakin. Ûsa berhemên ne baş ji tên weşandin, lê yên baş bimînîn, yên ne baş werin bîr kirinê.

Latif Epözdemir: Di dîrokê de gelek caran rewşenbîrên Kurd sedem şert u zirûfên nexweş, mecbûr mane ku koçebar bibin u herne derveyê welêt. Her weha li dervêyê welêt berhemên xwe amade kirine. Edebîyat di salên dijwarîyê de li derve xwe parastîye. Sûrgûn u xerîbî çî tesîrek danîye ser edebîyata Kurdî.

Seyîdxan Kurij: Di dîroka gelên bindest da nefî bûn, bi taybetî ji surgunbûna rewşenbiran li ser tevgera netewî da rolekê berbiçav listiye. Em dikarin li vir netewa Ermenî û cihuyan wek mînak bidin. Wekû tê zanin rewşenbirên Kurd ji p piştî cuntaya 12 îlonê ya 1980 girseyî kurdistan terkkirin. Piraniya ew rewşenbiran polîtîk bûn, ango di nav rêxistinekê siysî dawek kadir kardikirin. Rewşenbirên kurd berê berê xwe dan rojhelata navîn (Kurdistana rojhelat û başur, Lubnan,suriye) ji wê ji derketin Ewropayê. Ewana li wan deran tevgerên kurd yên beşên din, kadirên siyasî yên wan beşan û rewşenbirên wan naskirin. Rewşenbirên bakûr piştra hatin Ewropa.

Di salên heştê da li Ewropa bi taybetî ji li Swêdê li ser edebiyat, ziman û çanda kurdî xebateke baş dest pêkir. Berê kovarên kurdî wek Armanc, Roja Nû, Wan, Berhem, Berbang, Hêvî û Kurdistan Press  hatin weşandin. Piştra ji çapxaneyên wek Jîna Nû, Roja Nû û yên din hatin damezirandin.

Ji ber kû hema piraniya rewşenbirên kurd rexistinî bûn û çapameniya kurdî ji bi destê rêxistinên siyasî dihat meşandin, piraniya ew xebata edebiyat û zimanê ji bi destê rêxistinên siyasî dihat meşandin.

Lê wekû car cara tê kirin, red kirina her xebata kû bi destê rêxistinên siyasî tê meşandin, ne rast e. Di salên heştê da bi taybetî weşanxaneyên Jîna Nû û Roja Nû û Armanc di jîyana reşşenbiriya Kurd da rolekê pir erenî lîstiye. Ewana bi perîyodîk wewanên kurdî kirine, klasîkên kurdî weşandine, li ser rêzimana kurdî xebatên bê hempa kirine.Dîsa piraniya niviskarên kurd cara ewilîn li vir kurdî nivîsîne. Di wan kovaran de berhemên edebî ji hatine weşandin. Mirov dikare bêjê ku bingeha edebiyata Kurdi ya modern di salên 80 da li Ewropa hatiye ava kirin. Hin kes behsa ronesansa Kurd dikin. Ez ji wê baweriyê da me ku di salên 80 de li Ewropa ronesansekê Kurd destpê kiriye. Hin caran behsa ekola Swêdê ji tê kirin. Ew dîtînê da ji rastiyêk heye.

Latif Epözdemir: Iro jî navenda edebîyatê xerîbîye yan êdî edebîyat dikare li ser axa xwe şîn bibe.Nîvîskarên Kurd lazime çî bikin ku edebîyat zêdetir li ser axa xwe xûrt bibe.

Seyidxan Kurij: Em qebûl bikin, nekin hin ji hejmarekê mezin yên rewşenbirên Kurd li derveyî welatê ne, lê başe ku piraniya çapxaneyên Kurd ji li hindirê welatê ne.  Divê em navbera niviskarêndîaspora û yên welat de diwaran çenekin. Niviskarên ku li dervê ne, ew ji edî berhemên xwe li welatê diweşînîn. Edî wek salên berê ye, niviskarên derveyî ji diçin welat û tên.

Cîhê jiyana niviskar ne ewqas girinfge, niviskar bi ruhê xwe, bi hêsên xwe , bi mejiye xwe li kuye , ew giringe. Gava em behsa çîrok û romanê bikin, cîhê qewimandina biyarê, qarektera lehengan giringe û qalîteya berhemê giringe.

Lê dîsa ji divê em hewl bidin ku li welatê niviskarên ciwan derkevin. Ew xawa dibe? Gava me zimanê Kurdî kir zimanê xwe ya rojane, me cîvînên xwe da kurdî axaft, me Kurdî xwend û Kurdî nivisand, me bi zarokên xwe va Kurdî axaft, emê bikaribin gavên mezin bavejin. Lê ew ne bes e. Heta Kurdî zimaneke fermî nebe, heta Kurdî ji dibistana ewilîn heta zaningehê zimanê perwerdebûnê nebe, heta Kurdî nebe zimanê pazarê, karê me zor e.

Ji ber we ji aliyê va divê hemû niviskar, rewşenbir û siyasetmedarên Kurd hewl bidin ku zimanê Kurdî her warê de were kar anîn, alîkariya rojname û kovarên kurdî bikin. Ji aliye dinva ji divê her kurd hewl bide ku zimanê Kurdî fermî bibe zimanê perwerdebûne.

Dibe ku hin kes bejin ew karê siyasiye. Belê di jiyanê de her tişt bi hevra girêdayiye. Karanîna û peşweçûna zimanê Kurdî ji parçeyeke pirsa Kurdî ye. Pirsa Kurdî ji siyasî ye. Bê di her aliyê jiyanê da li ser axa welat karanîna zimanê Kurdî, edebiyata Kurdî pêşva naçe.

Latif Epözdemir:  Dengbêjî,xalek gelek giringe di edebîyatê de. Her weha edebîyata Kurdî ya devkî dengbêjîyê rumetek bilin hesab dike. Gelo Dengbêjên Kurd hetanî îro çî xizmet dane Edebîyatê.

Seyîdxan Kurij: Ez bi xwe ji yên ku bi guhdarî kirina dengbêjan mezin bûne, ji wana yekim. Em hemû dizanin ku yên ku heta wan salên dawî zimanê Kurdî, edebiyata Kurdî parastine dengbêjin.

Ji ber ku li bakûrê Kurdistanê bi zimanê Kurdî nivisandin qedexe bû, destê gelê Kurd de tenê edebiyta devkî mabû. Wek hemû neteweyên dinya Kurdan ji kutura xwe, dîroka xwe, kelepûra xwe bi edebiyata devkî parastiye. Dengbêjan ne tenê klam digotin, ewana klam diafirand ji. Di klamên dengebêjan da dîroka gelê Kurd veşartiye.

Dengbêjên Kurd hizmetê ke bêhempa daye edebiyata Kurdî. Berê her tiştî edebiyata klasîka Kurdî bi dengê dengebêjan gihiştiye nifşên nû. Klamên dengbêjan ji aliyê edebiyatê va ji dewlemendin. Hemu klamên ku dengebêj distrên şîîrên bi qalîte ne. Ewana da hûnerekê edebî yê kûr veşartiye.

Sîîra modern ya nû li ser bingeha dengbejtiye ava dibe. Tabî ku şîîra miodern de teknîk û metodên rojawa ji kar tên. Şîîra kurdî ya netewî bê kelepura Kurdî ya klasîk kêm bîmîne.

Klamên dengbêjan kurd dikarin ji bo afirandina Çîrok û romanên kurdî bingeh bin. Çimkî hemû klamên dengbêjan bi serê xwe çîrokin. Ji her klamê dikare yew çîroka modern were afirandin. Heta hin klam dikarin ji bo afirandina romanekê ji bibin bingeh.

Latif Epözdemir : Tê gotin ku Niştimanperwerî bi edebîyatê dest pê dike.Roman , berhemek pir hêjaye di edebîyatê de.Her weha, roman barkêşê gotara nîştimanperwerîyê ye.Edebîyat u romana Kurdî çî tesîrek li doza Kurdayetî kirîye.

Seyîdxan Kurij: Raste geşbûna ramana niştimanperweriyê da rola edebiyat gelek hiringe. Di vê warî de pirtuka Benedict Anderson ya bi navê “Civatên Heyalî” (Imagined Communities,
Reflections on the Origins and Spread of Nationalism) çavkaniyeke başe. Anderson bi mînokên gelêk fireh di derketina holê ya neteweyan û ramanên niştimanperwerî de rola edebiyatê bi taybetî ji rola romanê dinirxîne. Di nav berhemên edebiyatê de roman ya herî nû ye. Romanên herî kevn di dema modern da hatine weşandin. Ango helatina (zayîn) roman û ramanên niştimanperwerî eynî demê da ye.

Edebiyat , bi taybetî ji roman di nav kurdan de belavbûna ramanên niştimanperwerî da rolekê pir berbiçav lîstiye. Di destpêka dema nozdeh da berê şîîr belavbûna ramanên kurdperwerî da rolekê girîng lîstiye. Divê li vir bi taybetî navê Ehmedê Xanî û Şex Riza Talebanî werê li ser zimên.

Piştî şoreşa Oktobre li Sovyetîstana kevn de romanên Kurdî yên ewilîn hatine nivisandin. Her çixas romanên Erebê Şemo, Qanadê Kurdo û yên din di parçeyên din da pir dereng hatine wewandin ji dîsa berê li ser kurdên Sovyetê piştra ji li ser hemû kurdantesîreke mezin hiştine.

Piştra li rojhelata Kurdistanê û başûrê Kurdistanê romanên kurdî hatine weşandin. Romana Rehîm Qazî ya bi navê “ Peşmerge” ûsa li ser gel tesîr kiriye kû piştî wewandina vê romanê navê tekoşerên kurd buye “peşmerge”. Romana di nav gel de zimankekê hevbeş û hêstên hevbeş yên netewî diafirînîn. Çimkî roman ji aliyê hemû endamên netewa va tên xwendin. Wek mînok piştî romana “ Pêşmerge” di nava hemû kurdên dinyayê de tekoşerên şoreşa kudistan wek “Peşmerge” hatine nasandin û “Pêşmerge” wek pêyivokeke pîraz hatiye pêjirandin. Li vir tek îstîsna PKK ye, PKK her tim tekoşerên xwe wek “Gerîla” bi nav kiriye. ( Hûne bixwazin dikarin vê cumleyî nenivisîn)

Li bakûrê kurdistan ji piştî salên 80 yî romanên kurdî belavbûna ramanên kurdewarî de rolekê berbiçav lîstiye. Bi romanên Mehmet Uzun yên wek “ Mirina kalikêke Rind”, “Bîra Qederê”, “Siya Evînê” û yen din nifşên nû di şexsiyeta Memduh Selîm Beg û Celadet Bedirxan de hînê dîroka xwe ya modern bûne, Kurdperwerên nifşa yekemîn ( Bîrincî nesîl Kürt miliyetçileri) nas kirine. Ew roman ne tenê ji aliye komekê, eşîreke, runiştwanên heremekê an ji endamên partiyeke siysî, ji aliye hemû kurdan tên xwendin. Bi wî hawî nav endamên netewe da hestên hevbeş, kolektîf hafizaya hevbeş pêk tê. Li vir divê keda niviskarên kurd yên din ji nayê bîr kirin.

Rola roman ya serekê ewe ku di nav endamên netewa de alîkariya pêkanîna kolektîf hafiza dike.

Latif Epözdemir: Di Hişyarbun u pêşketîna mîlletan de rola ziman çîye.

Seyîdxan Kurij: Gava tarîfa neteweyan tê kirin miheqeq behsa zimanekê hevbeş tê kirin. Hema hema hemû tarîfan de, divê ya fîlozofên dema nozdemîn da be, divê ya Stalîn be, divê Otto Buer be, divê ya Trotzkî be, hemû tarîfan de zimaneke hevbeş rola sereke dilîze.

Zimanekê hevbeş yê nivisî ku her endamê netewe jê fembike, endamên netewe bi hevra girêdide. Dîsa ziman faktorekê giring yê îdentîtet e (Şexsiyet). Ziman neteweyan ji hev cuda dike, ango bi zimanê însan dizane ji kîjan neteweye ye. Ango li kîjan cografya bi kîjan însana ve ji eynî malbatê ye. Elbet neteweyên ku eynî zimanê qisê dikin hene, le ew rola zimanê kêm nake.

Rola ziman hîşyar bûn û pêşketina Kurdan de du car giring e. Çima? Ji ber ku netewbunê da fakol e. Lê ola Kurdan û neteweyên serdest yek e.  Her çi qas pir hatibe nivisandin û klasîk be ji, divê mirov vê derheqê da gotina Celadet Bedirxan tu car bîr neke. Celadet Bedirxan dibêje, „Du çekên giring hene ku neteeyeke ji neteweyên din cûda dike û di nav gel de ramana niştimanperwerî geş dike. Ji wana yek ol e û yek ji ziman e. Ji ber ku ola kurdan û neteweyên serdets yek ê, kurda ra tenê ziman dimîne”

Erê îro roj rola zimên giringtir e. Çimmî li ser Kurdan zexta asîmîlasyonê heye. Kurd encax bi peşvebirina zimanê xwe dikarin xee biparêzin, bi wî hawî dikarin berhemên baş biafîrînîn û qada netewî da xwe bidin qebûl kirin. Ango di nav dinyaya modern de cîhê xwe bigrin. Ew berhem dikarin, romanên baş, bin, dikarin fîlmên sînemayê yên baş bin.

Latif Epözdemir:  Pêwendîya ziman û raman, ziman û edebîyatê çîye. Berhemên edebî, lazime li gor zimanên xwe yan li gor kesayetîya nîvîskarên xwe werin bi nav kirin.

Seyîdxan Kurij: Mirov bi kîjan zimanê bifikire dikare bi ew zimanê berhemên baş biafîrîne. Her ziman xwediye matiqeke. Di her zimanê da ahengekê hindirîn heye.  Însan bi kîjan zimanê difikire, bi kîjan zimanê xewnên xwe dibîne, bi ew zimanê va buye yek, ango di nav dinyaya wê ya hindirîn û ew zimanê da ahengeke heye. Însan zimanê xwe hes neke, bi zimanê xwe va aşt nebe nikarê bi ew zimanê berhemên baş biafîrine.

Di nav bera raman û zimanê de pêwendiyekê heye. Min li jor bersîva we da.  Lê însan dikare bi zimankê biyanî ku pişt ra hîn buye û bi vê perwerde buye ji berhemên teorîk biafirine. Li vir qesda min berhemên akademîk in.

Ziman û edebiyat bi raste rast bi hevra girêdayine. Qalîteya berhemên edebiyatê bi karanîna zimanê va girêdayiye. Her ziman taybetmendiye xwe heye. Pir caran gava pêkenokeke, an ji çîrokeke ji bo zimanê din tê wergerandin, qet mehna xwe ya orjînal nade. Wek mînak tiştekê gava bi kurdî tê goton, mirov dikare ji kenan biteqe, lê gava tirki an ji almanî tê gotin qet kena însan naye. Ziman ne tenê axaftin e. Her zimanê da îdyom hene, ahengekê dengan heye, tiştên folklorîk hene.Niviskar zimanê xwe çiqas baş bizane be, çiqas baş hakîmê zimanê xwe be, ew qas dikare bi zimanê va bilîze, ango zimên baş kar bîne û berhemên baş biafirîne. Her însan herî baş zimanê diya xwe dizane û ji aliyên hestê xwe bi zimanê diya xwe va girêdayiye. Ango her însan herî baş dikare bi zimanê diya xwe hestên xwe bîne ziman. Edebiyat ji aliyeke xwe va ziman anîna hestên niviskar e. Berhema edebiyatê ku tê da ruh nîne, ziwaye û bê tahm e.

Pirsa navkirina niviskaran pirsekê kompleks e, bersîva wê pirsê ne hêsan e. Li gor min berhema edebiyatê bi kîjan zimên hatiye nivisandin, malê ewî zimanê ye. Ango gava berhemekê bi tirkî hatiye nivisand in ew dibe berhema edebiyata Tirkî, kurdî were nivisandin dibe berhema edebiyata kurdî. Hin niviskarên klasîk heneku bi eslê xwe ne rus in, ne îngîlîz in, lê ji ber ku bi wan zimana nivisandine, îro wek niviskarên Rus , îngîlîz tên nasandin. Lê li vir îstîsna zi hene. Roja îroyîn da pir niviskar hene ku li Ewropa dijin û bi zimanên ewropî dinivisin, lê dîsa ji gava behsa wan tê kirin, nasnama wan ya etnîkî tê gotin. Ew ji bo niviskarên Kurd ji ûsa ne. Ji ber ku herkese rewwa Kurdan dizane, Kurdên ku bi zimanên din dinivisin ji wek Kurd tên nav krin. Lê mirov berhemên wan çiqas dikare berhemên edebiyata Kurdî bi nav bike, ew pirgirekekê din e. Li gor dîtîna min mirov berhemên wan nikare wek berhemên edebiyata Kurdî bi nav bike, lê yên ku vekirî li her derê xwedî nasnameya xwe ya Kurdistanî derdikevin,ew nîviskarên Kurd in.

Latif Epözdemir:  Pirs u kêşeya yekîtîya elfabe u zaravên  di zimanê Kurdî de gelo wê çawa çareser bibe.

Seyîdxan Kurij: Hûn ji yekitiya zimên çi fehm dikin, an ji qesta we çiye nizanim. Lê i^ro yekitiya zimanê Kurdî bi gelemperî ne mumkun e. Ango bi prosesekê tabîi ne mumkun e, dikare bi zorê bibe, lê ew ji di nav gel de bi cîh nabe.

Çimkî di navbera zaravayên Kurmancî, Hewremanî û Kirdkî (Zazakî) de feqên mezin hene. Di demekê nêzik da ji wan zaravayan afirandina zimaneke ne mumkun e. Li gor min pirsgirêk ne yektiya zimanê ye. Pirsgirêk standartîze kirina yeko yeko zarava di xwe da ye. Ango divê kurmanci di nav xwe de, Kirdkî di nav xwe da were standartîze kirin û zimanekê nivisarî yê standart were afirandin. Li gor min pirsên Kurmancî hema hema hatine çareser kirin.  Ji 1985 vir va Enstituya Kurdî ya parîs her sal bi navê civînên “Kurmancî” civînan çedike û encamên civînê ji diweşîne. Ew grûba enstitu heta niha pir xebatên bi hempa çêkirine. Xercî ew xebatê ji gelêk pirtûkên rêzimanê hatine nivisandin.

Lê mixabin hin nivisarên Kurmancinivisar bê ku ew xebatan teqîp bikin, kurmancî dinivîsin. Tevlihevî ji wê tê.

Pirsgirêkên Kirdkî hene. Em çend heval ji 1997 vir va bi navê grûba xebatê ya

“ VATE” eynî wek xebata enstituya Parîs li ser zarava Kirdkî kar dikin. Me gelêk rê girtiye, lê hin ji pirsgirêk henin. Em niha hewl didin ku Kirdkî di nav xwe de standartîze be û bibe zazvayê nivisariye.

Ango di nav her zaravayê de devok hene, divê yekitiya devokan pêk were. Lê niha yektiya zaravayan ne mumkun e û ne raste ji. Divê ûsa xebat were kirin ku her kurd yê din fehm bike. Gava hemû zarava di radyo û televîzoynê de, çapamenî de û di civînan dewerin bi kar anîn,wê gavê her kurd demekê nêzîk de bi her kurd dikare zaravayên din ji fem bike. Gava me hevdû fehm kir, edî pirs namîne.

Hebûna zaravayan dewlemendiya zimanê Kurdi ye. Ji ortê rakirina yek zarava dibe sucek ê. Hin zimanzan ji bo zaravayan dibên zimanên kurdî, ew ji ne xelet e.

Pirsgirêka alfabayan divê were çareser kirin. Lê çareser kirna vê ji ne hêsan e. Em 2 sale li Almanya bi navê “Peyama Kurd” rojnameyeke hefteyî bi zaravayên Kurmancî , Kirdkî ûsoranî, bi alfabayên latînî û aramî derdixînîn. Ez endame redaksiyona giştî û berpirsiyarê beşa Kirdkî me.

Me hewl da Soranî bi alfabeya latînî binivisîn , lê kurdên ku Ewropayê ne ew hê ne amade ne latînî bixwînîn. Li başûre Kurdistanê kes nizane kurdî bi latînî bixwîne. Gava alfabe were guherandin, wekû Kemalîstan kir yek şevê de hemû civat dibe analfabet.

Li gor dîtîna min hikumeta Kurdistan dikarê bi projeyeke rek û pêk va di nav çend salan de alfaba Aamî biguhere alfaba latînî.  Ew dikarin niha va di dibistanan de her heftê  çend sehetan dersê latînî bidin. Xwe hemû dibistanan de dersa îngilîzi heye, çend sehetên latînî dikarin werin lê zêde kirin. Bi wî hawî çend salên din her kes dikarê hînê alfaba latînî be.

Latif Epözdemir:  Xebata di warê ziman u gramera Kurdî de bese yan na. Hewcehî îro zêdetîr bi çî heye. Gelo mumkune ku di ayende de ( rojên pêş de ) ferhengek mezin ku ji hemu zarav u devokên kurdî pêk hatîye çê be. Ji bo vî karî lazime çî were kirin ev wezîfeya giring lazime ji alîyê kî ve were pêk anîn. ?

Seyîdxan Kurij: Xebata li ser zimên tu car bes nabe. Zimanê Almanya zi zimanên herî dewlemenditirin û kevntirine. Hûn dizanin ku pirtukên felsefîk yên klasîk bi zimanê Almanî hatine nivisandin. Lê dîsa ji her çend salan de carêk zimanê Almanî de reform tê çekirin.

Lê di li ser zaravayên Kurmancî û Soranî warê ziman u gramera bes xebat hatiye kirin. Lê dîsa ji divê zaningehên Kurdistanê de beşên ziman û edebiyata Kurdî akademîk li ser vê pirsgirekê bisekinin. Çimkî îro dewleta Kurdan heye. Edî divê xebatên li ser zimanê ne wek kû heta îro hatiye bi destê kesan û saziyên amator, bi destê zaningehên Kurdistanê werin ajotin. Divê dewleta Kurdistan ji bo xebata li ser zimanê butçe biqetîne.

Lê hin pirsgirêkên Kirdkî, Hewremanî û Lorî hene. Wekû min li jor nivisî, em wek gruba xebata “ VATE” li ser zaravaya Kidkî kar dikin, lê ew ne bes e. Mixabin heta niha di zaningehên Kurdistanê de xercî zaravayên Kurmancî û Soranî li ser zaravayên din xebat tune. Divê zaningehên Kurdistanê dest bavêjin ew zaravayan ji. Xebatên li ser ziman bi amatorî nabin, divê zaningehên Kurdistanê de beşên fîlolojî li ser hemû zaravayan cîdî xebatên akademîk çekin. Ûsa zimanê Kurdî ji dikare di nav zimanên dinyayê de cîhê xwe bigre