Kültür ve Edebiyat alanında önemli çalışmaları olan Mihemed Hemo'nun kimi sorunlara ilişkin görüşlerini içeren bu röportajı, onun İstanbulu ziyareti sırasında yaptık. Beğeneceğinizi umuyoruz.

Mihemed Hemo kimdir?

Mihemed Hemo 1961 yılında, Suriye'de, Kürt illerinden olan Afrin'in Şıtka köyünde dünyaya geldi. Okul yaşamının tamamı kendi köyünde ve Halep'te geçti. Hakkında defalarca soruşturma açıld. Hemo, defalarca Suriye rejimitarafından,  tutuklandı, işkence gördü. Ancak yurtsever demokrat kimliğinden hiç ödün vermedi. Güneyde özgürlük rüzgarları esmeye başladığında Süleymaniye'ye yerleşti. Önce Süleymaniye Kütüphanesinde görev yaptı.  Bu kütüphanenin Latin bölümünün oluşması için,  yoğun bir çaba sarfetti. Bu çabalar sonunda, Kütüphanenin bu bölümü, oluştu.  Halen bu kütüphanede Latince bölüm sorumluluğunu yürütmektedir.  Sonrasında ise, Kurd-Sat televizyonunda Kurmanci Lehçesi ile programlar yapmaya başladı. Halen bu iki görevini sürdürüyor. Evli ve dört çocuk babası olan Hemo'nun, yayınlanmış onlarca makale ve araştırma yazısının yanısıra, 3'ü şiir 2'si detiyatro alanında olmak üzere 5 kitabı bulunmaktadır.  Hemo, Kürtçe'den başka,  Arapça ve Türkçe bliyor. Her iki alfabe ile, okuyup yazabiliyor,  ancak kitapları, latin harfleri ile basılmıştır.

L. Epözdemir: Sayın Hemo, İstanbula ne amaçla geldiniz? Amacınıza ne kadar ulaşabildiniz?

 M. Hemo: Türkiye'de son yıllarda Kürtlere bazı hakların verildiğini duydum. Bunların neler olduğunu görmek için İstanbul'da Kürt kurum ve kuruluşlarıyla görüşmek, aydınlarla tanışmak, karşılıklı işbirliğini güçlendirmek, Kürt kültür ve sanat dünyasına zenginlik katan kişi ve kurumları yakından tanımak ve onlarla karşılıklı görüş alışverişinde bulunmak istedim. Türkiye'de, kültür, sanat ve edebiyat alanında, Kürt sanat ve edebiyat çevreleri ile, gecikmiş olan bir diyalogun kurulabilmesi ve bu kesimlerle aramızda bir kültürel alışveriş köprüsünün kurulmasının koşullarını incelemek  amacındayım.

Bu yüzden, bu konu ile ilgili kişi ve kurumları,  tanıyıp, karşılıklı görüş alışverişinde bulunmak maksadıyla geldim. Ayrıca Kürt dergi ve gazete çevreleriyle görüşmek ve Kürtlere ilişkin yayın yapan yayınevlerini ziyaret edip kendileriyle tanışmak istedim. Gezdim ve çoğu ile tanıştım. Gördüm ki, önemli ölçüde bir aydınlanma birikimi var.  Kürtlere ilişkin çok sayıda kitap basılmış.  Yeterli olmasa da,  bazı dergi ve gazeteler yayınlanıyor. Bunu sevindirici buldum. Son dönemlerde hükümetler Kürtlere ilişkin bir takım olumlu adımlar atmışlar. Bunu gördüm. Bu sevindirici bir durumdur.

Ben Süleymaniye'de kütüphanenin latin harfleri bölümünün  sorumlusuyum. Kürtlere ilişkin Latin harfleriyle Türkçe ya da Kürtçe yayınlanmış bir takım yayınları Kütüphanemize kazandırmak istiyordum. Bunda başarılı da oldum. Buradaki tüm çevrelerden yakın ilgi gördüm. Kendilerine teşekkür ederim. Biz Kütüphanede bir Türkçe yayınlar bölümü de oluşturmak isityoruz.

Her ne kadar bu gün, egemen Türk rejimi Kürtllere karşı ön yargılı olsa da,  biz öyle düşünmüyoruz. Kürtler ve Türkler komşudur. Birbirleriyle dostça geçinmelidirler. En azından uzun yıllardır, öyle ya da böyle birlikte yaşamışız. Bir çok ortak kültürel ve sosyal değerlerimiz oluşmuştur. Kürtlerin  büyük bir kısmı, müslüman. Türkler de müslüman. Yani dinsel inançlarımız da, büyük ölçüde ortak. Bu yüzden de, diyorum ki biz bir çok bakımdan birbirimize benzemekteyiz. Bu kadar önemli ortak yanları olan, hatta aynı dinden olan iki kardeş halkın, birbiri ile çok iyi dostluk ilişkisi geliştirmesi gerekiyor. Ben kendi adıma böyle bir dostluktan yanayım.

L:Epözdemir: Sizin cephenizden bakıldığında, Türkiye'nin bu günkü manzarası dışarıdan nasıl görünüyor.

M.Hemo: Türkiye, demokrasi ve hukuk alanında önemli işler başardığı halde Kürtlere ilişkin olan ve sistemden kaynaklanan kimi sorunları hala gideremedi. Bu yüzden batı ile entegrasyonunu da zaman zaman sıkıntıya sokup riske etmektedir. Oysaki, bir Avrupa ülkesi olması hesabı ile, Türkiyenin, ortadoğudaki öteki despot ve monarşik ülkelere nazaran, daha demokratik ve daha çağdaş olması gerekmektedir. Bu yönleri ile bölgedeki diktatörlükleri demokrasi ve hukukun üstünlüğü ile insane hak ve özgürlükleri alanında etkilemesigerekirken, onlara özenme, Türkiyeyi dış dünyada, yüceltmez. Türkiyede demokrasinin kökleşmesi ve gelişmesi için once Kürt sorunun çözülmesi gerekir.

Bu sorun çözülmeden ülkeye demokrasi gelmez. Demokrasi gelirse çözüm olur düşüncesi, doğruları yansıtmıyor. Çünkü Kürt sorunu sisteme ve üniter yapıya bağlı olan ve bu durumun değişmesini gerektiren bir sorundur. Bugün Türkiye bölgede bir çok kunuda, örnek alınıyorsa Kürt sorunun çözümü konusunda da  u örnek tutumunu sergilemesi gerekmez mi. Kendisini Avrupanın bir parçası olarak gören, hatta Avrupa Birliğine girmek için kırk yıldır bekleyen bir ülke, Kürt sorunu gibi ciddi bir sorunu çözmeden emellerine ulaşabilir mi. Ben ulaşamaz diyorum.

L. Epözdemir: Tayyip Erdoğan'ın Diyarbakır gezisinde yaptığı konuşmanın yankıları, uzunca bir dönem sürdü. Siz Başbakan Erdoğan'ın Kürtlere ilişkin açıklamalarını nasıl buluyorsunuz?

M.Hemo: Bir politik çevreye bağlı değilim. Kültür işçisiyim. Bir kültür ve sanat insanı olarak şunları söyleyebilirim: İnancıma göre Erdoğan'ın konuşması cesur bir çıkıştır. Umarım Erdoğan söylediklerini hayata geçirir. Osmanlılar döneminde din insanların gözünü kör etmişti. M. Kemal çağdaş bir devlet oluşturmak istedi ancak mutlak doğru insan yoktur. Peygamberler bile projelerini doğru dürüst icra edemediler. Etniseler konusunda bilerek ya da bilmeyerek birçok yanlışlar yapıldı.

İzlenen Kürt politikaları Türkiye Cumhuruyeti'ni sıkıntıya soktu. Türkiye'nin önünü kapadı, gelişmesini önledi. Eğer Mustafa Kemal Avrupa gözlüğü ile Türkiye'deki halklar ve uluslar sorununa bakabilseydi-Örneğin İsviçre gibi- bugun Türkiye de, İsviçre düzeyinde gelişmiş bir ülke olurdu. Türkiye Ortadoğu'nun İsviçre'si olabilirdi. Mustafa Kemal de, Ortadoğu'nun tek örnek kişisi olurdu. Atatürk çağdaş ve demokrat bir anlayışla Türkiyede etnik ve ulusal sorunlara bir çözüm getirseydi, çok daha büyük bir hizmet yapmış olacaktı.  Ancak M. Kemal tüm bu sorunları çözmedi. Sorunlar bugüne dek uzandı. Bir çok tatsız olay da oldu. Türkiye Cumhuriyeti bu sorunlardan ötürü sıkıntılar yaşadı. Tüm bunlar olmamış olsaydı Türkiye Ortadoğu'nun önemli, güvenli bir ülkesi olabilirdi.

Örneğin, ABD birçok eyaletten oluştuğu halde bugün tüm dünyaya egemen olmuş durumdaTayıb Erdoğan söylediklerinin arkasında durup, gereğini yaparsa bu önemli bir dönüm noktası olur. Yılardır başarılamamış  önemli bir konunun çözülerek halkların ciddi sıkıntılarının bertaraf edilmesi gerçekleşmiş olur. Belki Türk halkı bugün, son konuşmasından dolayı, Erdoğan'a öfkeleniyor ancak gelecekte Erdoğan'ın doğru yolda olduğuna kanaat getirecekdir. Türk halkı 80 yıldır resmi anlayışa güvenmiş, inanmış ancak bu anlayış Türkiye'ye nefes aldırmamıştır.

L. Epözdemir: Erdoğan bu konuda sizce ne kadar samimidir?

M. Hemo: Bu konuda birşey söyleyemem. Herşeyi zaman gösterecek. Başbakanın Diyarbakır'da Kürt sorunu vardır demesi bence önemlidir. Başbakan cesur davrandı. Erdoğan'dan önceki Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı, kimi yayın organlarında "Korkarım ben ölmeden bir Kürdistan oluşur" diye söze giriyordu. Bu yüzden Erdoğan'ı cesaretinden ötürü kutlamak ve bu konularda -Kürt sorunu, insan hakları, özgürlükler-  Erdoğan'a destek olmak Kürtlerin görevidir. Eğer Erdoğan sözünde durup Türkiye'de Kürt sorununa çözüm getirirse bu isabetli olur.

Ama bundan kaçınırsa Ortadoğu'da, bir çok yerde olduğu gibi,Türkiyede de, bu sorunu çözmek için farklı yollar ve yöntemler elzem hale gelecektir.  Bu yüzden Türkiye'de Kürt sorunun adil ve demoktarik yollarla çözülmesini ben dahil olmak üzere birçok Kürt arzu ediyor

L. Epözdemir: Gelecekte bağımsız birleşik bir Kürdistan devletinin kurulabileceğine inanıyor musunuz?

M. Hemo: Evet. Büyük Ortadoğu Projesi'nde mevcut sınırların değişmesi öngörülüyor. Bölge devletleri Kürtlere ilişkin sorunlara çözüm getirmekte bir sıkıntı yaşarlarsa o zaman Kürtler kendi hakları için  Dünya kamuoyuna ve demokrasi güçlerine  sığınıp haklarını isteyeceklerdir. Bu durumda,  kimsenin  öfkelenme hakkı olmaz kanısındayım. Bu gün, her parçada Kürtlerin lehine olan birlikte, özgür ve  eşit koşullarda, demokratik federasyonların oluşmasıdır. Kürtlerin kendi bağımsız ve birleşmiş devletlerini kurmasından daha doğal bir hak olamaz. Özgürlüğün bir yolu federasyon ise, bir öteki yolu da hiç kuşkusuz bağımsız devlettir. Şayet bölge ülkeleri demokratik federal yönetimlere olur vermez ise, o zaman da Kürtler zorunlu olarak ayrılıp devletlerini kurmak isteyeceklerdir ki bu ilgili devletleri de sarsacaktır. Kaldı ki, küresel yakınlaşma ve globalizm çağındayız. Kıtalar arası yakınlaşma, hatta ülkeler arası birlik sürecini  yaşayan dünyamızda, halklararası diyalog ve hoşgörünün, bölgemizde de, tesis edilmesi bir zorunluluktur.